Phân bón chặn đọt là gì? Cây nào cần chặn đọt và dùng thế nào?

Biên soạn bởi: Kỹ Thuật Nông Nghiệp MKA
Chuyên môn nội dung: Dinh dưỡng cây trồng – điều tiết sinh trưởng – tạo mầm – xử lý ra hoa
Đơn vị: MKA – Mekongagri

Trong quá trình làm cơi, tạo mầm và xử lý ra hoa, chặn đọt là kỹ thuật bà con thường áp dụng để hạn chế cây đi đọt quá mạnh, giúp cơi lá già đồng đều và tập trung dinh dưỡng cho giai đoạn sinh sản. Tuy nhiên, không phải cây nào cũng cần chặn đọt giống nhau và cũng không phải cứ làm đọt đứng càng nhanh càng tốt.

Vậy phân bón chặn đọt là gì, cây nào thật sự cần chặn đọt và nên dùng MKP, Kali cao hay Hexaconazole vào thời điểm nào? Kỹ Thuật Nông Nghiệp MKA sẽ phân tích cụ thể từng trường hợp để bà con dễ áp dụng đúng trên vườn.
Trả lời nhanh cho bà con:

Bà con đang thắc mắc	Trả lời nhanh
Chặn đọt là gì?	Là làm chậm hoặc tạm thời ức chế sinh trưởng của đọt theo mục tiêu canh tác.
Cây nào cần chặn đọt mạnh?	Chủ yếu cây ăn trái cần xử lý ra hoa tập trung, điển hình như sầu riêng.
Cà phê, hồ tiêu có cần chặn đọt không?	Không chặn đọt mạnh. Chủ yếu giảm tốc độ sinh trưởng để cây không quá sung.
Rau ăn trái có chặn đọt không?	Không chặn đứng; chỉ giảm sinh trưởng thân lá khi cây quá sung.
Phân nào thường dùng chặn đọt?	MKP 0-52-34, K47 Kali cao tùy loại cây và mục tiêu xử lý.
Có phải chặn càng mạnh càng tốt?	Không. Cơi chưa hoàn chỉnh mà chặn quá mạnh có thể ảnh hưởng lá và đọt.

1. Chặn đọt là gì?

Chặn đọt là thao tác kỹ thuật sử dụng phân bón chứa Kali cao hoặc hóa chất ức chế (Paclo, Uni) hoặc hoạt chất Hexaconazole hàm lượng cao để chặn đứng, giảm hoặc ức chế tốc độ sinh trưởng của đọt (cơi đọt, chồi) hoặc làm chậm quá trình hình thành cơi đọt mới.

Mục tiêu của chặn đọt không phải lúc nào cũng là làm đọt “chặn đứng” ngay lập tức.

Chặn đọt có thể gồm nhiều mức:

• Làm đọt đang chạy mạnh chậm lại.
• Làm cơi lụa nhanh hoàn thiện hơn.
• Giữ cơi đã già không bung tiếp cơi mới.
• Đồng bộ các cơi trên cùng một cây.
• Khi cần xử lý ra hoa, giữ cây ở trạng thái sinh trưởng thấp trong một khoảng thời gian tương đối dài.

Với cây ăn trái, thao tác này được sử dụng nhiều hơn vì quá trình ra hoa thường cần được làm tập trung và đồng đều. Cây tơ, việc điều tiết cơi nhẹ hơn để cơi tương đối đồng bộ dễ cắt tỉa, tạo tán, bón phân và quản lý sâu bệnh.

Với cây công nghiệp và rau màu ăn trái không áp dụng chặn đọt mạnh, chỉ cần làm giảm tốc độ sinh trưởng đọt để cây ra hoa nhiều hơn.

2. Vì sao phải chặn đọt trước khi xử lý ra hoa?

Nếu cây đang đi một cơi đọt rất mạnh, phần lớn nước, dinh dưỡng và sản phẩm quang hợp sẽ tập trung cho việc kéo dài thân, mở lá và hoàn thiện mô non. Lúc này rất khó yêu cầu cây cùng lúc tập trung cho quá trình tạo mầm và ra hoa.

Như vậy, sinh trưởng cành lá quá mạnh và quá trình sinh sản sẽ cạnh tranh dinh dưỡng với nhau.

Thao tác chặn đọt sẽ giúp giảm cạnh tranh sinh trưởng, làm bộ lá đồng đều và tạo một trạng thái cây thuận lợi hơn trước khi xử lý ra hoa.

Ví dụ trên sầu riêng

• Nếu một số cành đã già lá nhưng một số cành khác vẫn còn lụa, bà con xử lý tạo mầm ngay thì độ đồng đều của cây sẽ thấp.
• Những cành đã già có thể phản ứng với biện pháp xử lý ra hoa trước.
• Những cành còn non lại tiếp tục kéo đọt.

Kết quả có thể xuất hiện tình trạng:

cành ra hoa – cành đi đọt – cành già – cành còn non cùng lúc.

Đó là điều bà con không muốn khi mục tiêu là ra hoa đồng loạt.

Vì vậy, thao tác chặn đọt trước hết là đưa các cơi về gần cùng một trạng thái:

Cơi đi trước chờ lại → cơi đi sau hoàn thiện → bộ lá già tương đối đồng đều → bước sang tạo mầm.

Mục tiêu cuối cùng vẫn là phục vụ một quá trình xử lý ra hoa tập trung hơn.

3. Mục đích thật sự của chặn đọt là gì?

Chặn đọt không chỉ để “đọt đứng”. Mục đích quan trọng hơn là đồng bộ cơi, làm già lá, hạn chế cơi mới và điều chỉnh cán cân giữa sinh trưởng cành lá với quá trình sinh sản của cây.

Có thể chia chặn đọt thành ba mục tiêu lớn.

Làm cơi lá già tập trung

• Trên cây lâu năm, không phải tất cả cành đều ra đọt cùng ngày.
• Nếu một số cơi đã già trong khi số khác còn lụa, chúng ta phải tạo điều kiện để nhóm cơi đi sau bắt kịp.
• Nhóm đã già thì không nên bung tiếp.
• Nhóm chưa hoàn thiện thì cần tiếp tục quá trình già hóa.

Khi đó, giải pháp chặn đọt giúp: Cơi đi trước không bung tiếp + cơi đi sau nhanh hoàn thiện → bộ lá đồng đều hơn.

Không cho cây bung cơi mới trong lúc cần tạo mầm

Đây là mục tiêu đặc biệt quan trọng khi chuẩn bị xử lý ra hoa sầu riêng và một số cây ăn trái.

Nếu đang xiết nước, tạo khô hạn hoặc xử lý mầm mà cây bất ngờ bung đọt, toàn bộ quá trình có thể bị xáo trộn.

Điều chỉnh khung tán đối với cây tơ

Ở cây chưa kinh doanh, bà con không cần làm quá khắt khe như cây chuẩn bị ra hoa.

Nhưng nếu điều tiết cho các cơi tương đối đồng đều thì sẽ có lợi cho:

• Tạo bộ khung tán.
• Cắt tỉa tập trung.
• Bón phân tập trung.
• Phun thuốc dễ đồng bộ.
• Theo dõi sinh trưởng đơn giản hơn.

Cùng là “chặn đọt”, nhưng mục tiêu của cây tơ và cây đang chuẩn bị ra hoa hoàn toàn khác nhau.

Xem thêm: Quy trình 1 cơi đọt trong mùa nắng

4. Cây trồng nào cần chặn đọt?

Cây ăn trái cần xử lý ra hoa tập trung là nhóm cần chặn đọt rõ nhất. Cà phê, hồ tiêu và rau ăn trái vẫn cần tiếp tục sinh trưởng đọt cùng lúc với ra hoa nên bà con chỉ tác động làm giảm tốc độ sinh trưởng đọt.

Một sản phẩm được gọi ngoài thị trường là “phân chặn đọt” không có nghĩa tất cả cây đều sử dụng giống nhau.

• Cùng một loại phân MKP.
• Cùng một công thức Kali cao.

Nhưng sử dụng trên sầu riêng, cà phê, hồ tiêu hay cà chua thì mục đích sử dụng sẽ khác nhau. MKA chia thành ba nhóm để bà con dễ hiểu:

Nhóm 1: Xử lý ra hoa cây ăn trái (sầu riêng)

Trong quá trình xử lý ra hoa, bà con thường áp dụng chặn đọt để ức chế mạnh quá trình sinh trưởng làm cơi ngừng phát triển trong một khoảng thời gian dài.

Các cơi trước đứng lại và đợi những cơi sau chưa hoàn chỉnh, cơi chưa hoàn chỉnh sẽ có tốc độ phát triển nhanh hơn để già đồng loạt và xử lý ra hoa tập trung.

Như vậy, với cây ăn trái bà con bà con bắt đầu áp dụng giải pháp chặn đọt trước khi cơi hoàn thành và sẽ chặn đứng đọt trong xuyên suốt từ cuối cơi trước cho đến khi cây hình thành mầm hoa.

Quá trình này thường kéo dài hơn 4 tuần để cơi hoàn chỉnh và xử lý ra hoa.

Kỹ thuật chặn đọt cần kết hợp với biện pháp xiết nước tạo khô hạn cho đến khi cây bắt đầu hình thành mầm hoa.

Nhóm 2: Cà phê, hồ tiêu – giảm sinh trưởng đọt

Với cây công nghiệp bà con sẽ không gọi là chặn đọt nhưng mà bà con vẫn áp dụng những sản phẩm chặn đọt và phải hiểu đặc tính của cây trồng ví vụ như:

Đối với cà phê

Hoa cà phê hình thành trên phần cành phía trong, trong khi phần ngọn ở ngoài vẫn tiếp tục sinh trưởng.

Do đó, khi đọt phát triển vừa phải, cây sẽ có điều kiện tập trung tốt hơn cho việc hình thành mầm hoa và ra hoa đồng loạt.

Đối với hồ tiêu

Hoa hồ tiêu sẽ hình thành trên đoạn cành mới sau quá trình xử lý ra hoa. Có nghĩa là khi cây hình thành một đọt mới, sẽ mang theo mầm hoa.

Nếu tiêu đi đọt quá sung:

• Hoa có thể ít.
• Hoa ra không tập trung.
• Hoa yếu.
• Dễ rụng hoa.
• Sau đó có thể tăng áp lực rụng trái.

Vì vậy, Bà con vẫn sử dụng các phân bón chặn đọt là để làm giảm quá trình sinh trưởng của đọt giúp ra hoa và đậu trái nhiều hơn.

Nhóm 3: Rau ăn trái - Hãm sự phát triển của đọt, thêm lân để tạo mầm

Sinh trưởng thân lá và quá trình ra hoa, đậu trái diễn ra song song.

Nếu đọt đi mạnh do sử dụng nhiều chất kích thích sinh trưởng hoặc gặp thời tiết mưa sẽ gặp tình trạng:

• Thân cây vươn dài.
• Khoảng cách giữa lá này đến lá kia xa hơn

Trong điều kiện này tỉ lệ ra hoa sẽ ít, hoa ngắn nhỏ và rất dễ rụng. Bà con cần sử dụng phân bón chặn đọt có Lân và Kali cao nhưng dùng liều thấp để không làm “đứng đọt” hoàn toàn mà chỉ làm giảm bớt ưu thế sinh trưởng của thân và lá, làm chậm sự phát triển của đọt.

5. Phân bón chặn đọt gồm những loại nào?

Phân bón chặn đọt không phải tên của một loại phân chính thức. Đây là cách bà con thường gọi những công thức dinh dưỡng thường chứa Lân – Kali cao được sử dụng để giảm sức sinh trưởng, làm cơi nhanh hoàn thiện và hỗ trợ quá trình tạo mầm.

Bộ sản phẩm chặn đọt của MKA gồm:

Phân MKP 0-52-34 dùng khi cần giảm đạm và tăng lân, Kali

MKP là công thức không chứa đạm, có hàm lượng lân cao 52% và kali cao 34% chuyên dùng để chặn đọt, làm già lá.

MKP là phân bón lá thường được sử dụng để phun trong quy trình:

hoàn thiện cơi → làm già lá → giảm sinh trưởng → hỗ trợ tạo mầm.

NPK Kali cao K47 MKA 7-5-47 dùng khi cây có áp lực sinh trưởng mạnh

K47 là công thức phân bón NPK kali cao, chứa 7% đạm, 5% lân và 47% là Kali. Thành phần chứa Kali cao chuyên dùng để ức chế mạnh sự phát triển của đọt khi cây sung trong mùa mưa, tưới gốc để tăng tích lũy về củ và giúp ngọt trái.

Tùy tình trạng, Kali cao K47 có thể được dùng riêng hoặc phối hợp cùng MKP. Cần lưu ý sử dụng Kali cao có thể gây cháy/quéo lá non.

Hexaconazole hàm lượng cao 11% - Dùng khi cây le đọt mùa mưa

Hexaconazole không phải là phân bón chặn đọt, nhưng được sử dụng để bổ trợ để ức chế đọt mạnh hơn.

Chặn đọt bằng Hexaconazole được áp dụng với liều cao (500-700ml/200L) và kết hợp với phân bón chặn đọt trong các cử phun để tăng hiệu quả ức chế đọt và đồng thời giúp quản lý nấm bệnh phổ rộng trên cây trồng khi mưa nhiều cây le đọt.

Xem chi tiết: Hexaconazole có tác dụng chặn đọt như thế nào

6. Tóm tắt nhanh quy trình chặn đọt theo từng nhóm cây trồng

Nhóm Cây Trồng	Yêu Cầu Chặn Đọt	Mục Tiêu Kỹ Thuật	Sản Phẩm MKA Khuyên Dùng
Cây Ăn Trái (Sầu riêng, cam, xoài, nhãn...)	Chặn đứng đọt	Đọt dừng phát triển hoàn toàn trong suốt quá trình xử lý ra hoa và mang trái	MKP MKA, K47 MKA, Hexaconazole 11%
Cây Công Nghiệp (Cà phê, hồ tiêu...)	Giảm tốc độ sinh trưởng	Hãm đọt đi quá mạnh để cây tập trung phân hóa mầm hoa.	MKP MKA, K47 MKA
Rau Ăn Trái (Cà chua, dưa hấu, ớt, dưa leo...)	Hãm ngọn nhẹ	Tránh vươn lóng dợt, ngắn lóng, giúp ra hoa nhiều và đậu trái sai.	MKP MKA (Liều thấp 300 - 500g/200L)

7. Liều sử dụng phân bón chặn đọt trên cây ăn trái

Đối với nhóm cây ăn trái, quá trình xử lý ra hoa đòi hỏi đọt phải đứng hoàn toàn. Nếu đọt xì trong giai đoạn ra hoa hoặc mang trái non sẽ gây ra hiện tượng cạnh tranh dinh dưỡng làm rụng hoa, rụng trái non.

• Liều lượng phân bón chặn đọt MKP và K47:
  • Chặn đọt nhẹ / Làm già đọt: Dùng MKP MKA từ 500g – 1kg / phuy 200 lít.
  • Chặn đọt mạnh / Xử lý sự cố đi đọt mùa mưa: Dùng MKP MKA (1kg - 1.5kg) kết hợp K47 MKA (500g - 1kg) cho phuy 200 lít.
• Kết hợp hoạt chất hỗ trợ: Trường hợp sầu riêng le đọt mạnh mùa mưa, có thể phối trộn Hexaconazole 11% (liều 500 – 700ml / phuy 200 lít) vừa hãm đọt vừa ngừa nấm bệnh.
• Hóa chất ức chế sinh trưởng mạnh: Với các dòng cây ăn trái có quy trình chuẩn (sầu riêng, xoài, nhãn, chôm chôm), bà con có thể kết hợp Paclobutrazol hoặc Uniconazole theo đúng quy trình hướng dẫn

Lưu ý đối với chặn đọt cây ăn trái:

• MKP sử dụng khi cơi mới lụa già, nếu lá chưa lụa già bà con phun 10-60-10 để thúc đẩy lá lụa nhanh hơn sau đó áp dụng phun MKP để chặn đọt không gây cháy lá non.

• Cơi đọt chưa hoàn chỉnh, quy trình xử lý ra hoa chưa đầy đủ: Áp dụng liều chặn đọt thấp và chỉ cộng khoảng 1-2 sản phẩm trong 1 lần phun (Thường dùng dinh dưỡng)
• Khi cơi đọt đã hoàn chỉnh, quá trình xử lý ra hoa qua đã hoàn tất nhưng cây bị le đọt do trong quá trình xiết nước gặp mưa bà con mới áp dụng cộng nhiều sản phẩm chặn đọt.
• Chặn đọt bằng thuốc bệnh Hexaconazole hàm lượng cao thường áp dụng khi sầu riêng le đọt trong mùa mưa và phối cùng MKP hoặc K47 để tăng hiệu quả ức chế đọt.

8. Liều chặn đọt trên cây công nghiệp

Với cây công nghiệp như cà phê và hồ tiêu bà con không cần phải chặn đứng đọt giống như cây ăn trái. Nhưng bà con cần làm giảm áp lực sinh trưởng đọt để cây ra hoa tập trung và hoa sẽ nhiều hơn.

Tạo mầm khi cây sung sức

Sau quá trình phục hồi và tạo mầm bà con sử dụng PHÂN MKP 0-52-34 với liều từ 500g - 1 kg cho 1 phuy 200L và bà con có thể phun khoảng từ 1-2 lần trong quá trình xử lý ra hoa.

Chặn đọt mạnh khi siết nước gặp mưa

Để vừa ức chế sinh trưởng mạnh vừa tạo mầm bổ sung: Phun PHÂN MKP 0-52-34 liều 1kg/200L, có thể kết hợp với K47 7-5-47 liều 500-1kg/200L

Lưu ý:

• Liều chặn đọt thấp hoặc cao tùy theo tình trạng và áp lực thời tiết thực tế.
• Hexaconazole không cần áp dụng trên cây công nghiệp hoặc có thể áp dụng hexaconazole liều thấp (250-300ml/200L) trong những cử phun chặn đọt để vừa bổ trợ ức chế đọt mạnh hơn vừa quản lý phổ rộng nấm bệnh.

9. Liều sử dụng phân chặn đọt an toàn cho rau ăn trái

Rau ăn trái nhạy cảm hơn nên bà con chỉ sử dụng mức nhẹ để giảm sinh trưởng. Khi mùa mưa làm cây dư nước, dư đạm và kéo thân quá mạnh, MKP có thể được sử dụng ở nồng độ thấp hơn cây ăn trái.

Để chặn đọt bà con sử dụng PHÂN MKP 0-52-34 liều lượng thấp (300-500g cho 1 phuy 200L) hoặc bà con chỉ cần sử dụng 10-60-10; 15-31-15 để tạo mầm an toàn lá non.

Nếu trong mùa mưa cây sinh trưởng quá mạnh bà con nên ưu tiên MKP và có thể lặp lại định kỳ khoảng từ 7 cho đến 10 ngày một lần.

Lưu ý:

• không cần tăng liều PHÂN MKP 0-52-34 lên quá cao vì Kali cao có khả năng gây cháy lá non hoặc gây quéo đọt non.
• Không sử dụng Hexaconazole để chặn đọt trên rau màu ăn trái vì cây phải phát triển đọt non liên tục.

10. Khi nào không nên chặn đọt?

Không nên chặn chỉ vì nhìn thấy đọt. Nếu cây đang cần phục hồi, cơi chưa đủ lá, bộ rễ yếu hoặc quá trình sinh trưởng hiện tại không ảnh hưởng đến mục tiêu ra hoa thì việc ép đọt thường không cần thiết.

Bà con nên thận trọng khi cây:

• Đang phục hồi sau thu hoạch.
• Cơi còn quá non.
• Bộ lá chưa đủ.
• Rễ đang suy.
• Cây mất sức.
• Dinh dưỡng nền còn thiếu.
• Chưa đến giai đoạn cần tạo mầm.
• Đọt hiện tại vẫn đang phát triển đúng mục tiêu.
• Là rau ăn trái đang cần tiếp tục tạo tầng hoa mới.

Đọt không phải là thứ phải loại bỏ. Đọt chỉ trở thành vấn đề khi nó xuất hiện sai thời điểm hoặc đi mạnh hơn mức cây cần.

11. Câu hỏi thường gặp về phân bón chặn đọt

Phân bón chặn đọt là gì?

Là cách gọi nhóm phân thường có lân và Kali cao được sử dụng để giảm áp lực sinh trưởng của đọt, hỗ trợ làm già cơi và quá trình tạo mầm. Nó không phải một nhóm phân chính thức có duy nhất một công thức.

Cà phê có dùng MKP chặn đọt được không?

Có thể sử dụng MKP để giảm áp lực sinh trưởng trong chương trình xử lý ra hoa, nhưng không cần làm đầu cành đứng hoàn toàn.

Hồ tiêu có nên chặn đứng đọt không?

Không. Đọt mới còn liên quan đến quá trình hình thành đoạn cành mang mầm hoa. Mục tiêu là không để đọt phát triển quá mạnh.

Rau ăn trái dùng phân chặn đọt được không?

Có thể dùng dinh dưỡng để hãm cây khi thân lá quá sung, đặc biệt mùa mưa, nhưng không nên khóa đọt.

Chặn đọt quá mạnh có sao không?

Có thể làm lá non, đọt non và sinh trưởng của cây bị ảnh hưởng. Mức điều tiết phải phù hợp với từng nhóm cây và từng giai đoạn.

12. Kết luận: Chặn đọt đúng là điều tiết cây, không phải ép cây

Chặn đọt thành công không phải là nhìn thấy đầu đọt đứng thật nhanh. Thành công là đưa cây về đúng trạng thái sinh trưởng mà chúng ta cần để bước sang giai đoạn tiếp theo.

Với cây ăn trái xử lý ra hoa, đặc biệt sầu riêng, chúng ta có thể cần làm cơi già tập trung và giữ cây không bung thêm cơi mới trong một khoảng thời gian.

Với cà phê và hồ tiêu, mục tiêu chủ yếu là giảm tốc độ sinh trưởng.

Với rau ăn trái, bà con chỉ hãm bớt thân lá khi cây quá sung, không áp dụng liều quá cao.

Kỹ Thuật Nông Nghiệp MKA luôn muốn bà con hiểu cây trước rồi mới chọn phân. Khi nhìn đúng tuổi cơi, sức cây, độ ẩm đất và mục tiêu của giai đoạn hiện tại, việc chọn MKP 0-52-34, lân cao hay Kali cao sẽ dễ hơn và hạn chế rất nhiều trường hợp xử lý quá liều.