Bo có tạo mầm hoa không? Phun Bo khi nào để tăng đậu trái?

• Biên soạn bởi: Kỹ Thuật Nông Nghiệp MKA
• Chuyên môn: Kỹ thuật cây ăn trái, cây công nghiệp và một số loại rau màu
• Chuyên đề: Tạo mầm hoa và hạn chế rụng trái
• Phương pháp biên soạn: Nội dung được hệ thống hóa từ chuyên đề trên kênh kỹ thuật nông nghiệp MKA

Bo thường xuất hiện trong các công thức dưỡng hoa, tăng đậu trái và hạn chế rụng trái non. Vì vậy, nhiều bà con cho rằng phun Bo sẽ giúp cây tạo nhiều mầm hoa, ra hoa mạnh và đậu trái nhiều hơn.

Thực tế, Bo không phải dinh dưỡng chủ lực quyết định quá trình tạo mầm hoa. Tạo mầm hiệu quả còn phụ thuộc vào lân, kali, độ thành thục của đọt, nước tưới và biện pháp xử lý ra hoa phù hợp với từng loại cây.

Trong bài viết này, Kỹ Thuật Nông Nghiệp MKA sẽ làm rõ vai trò của bo trong tạo mầm và cách sử dụng bo để tăng tỷ đậu trái, hạn chế rụng trái non.

Trả lời nhanh cho bà con

Câu hỏi	Trả lời
Bo có tạo mầm hoa không?	Bo không phải chất chính dùng để tạo mầm hoa.
Chỉ phun Bo cây có ra hoa không?	Không. Cây phải đạt điều kiện sinh lý và được xử lý ra hoa đúng kỹ thuật.
Bo có làm tăng tỷ lệ đậu trái không?	Có. Bo hỗ trợ hạt phấn, ống phấn, thụ phấn và thụ tinh.
Nên phun Bo khi nào?	Quan trọng nhất là trước xổ nhụy và giai đoạn sau đậu trái.
Cây trồng nào thường cần nhiều Bo?	Cây ăn trái, cây công nghiệp, rau ăn trái và cây có áp lực rụng sinh lý cao.
Bo có hạn chế rụng trái non không?	Có thể hỗ trợ, nhưng cần phối hợp với nước và các nhóm dinh dưỡng khác.

1. Bo có ảnh hưởng đến quá trình tạo mầm hoa không?

Tạo mầm hoa là gì?

Tạo mầm hoa là quá trình giúp cây chuyển từ giai đoạn sinh trưởng cành lá sang giai đoạn sinh sản. Khi xử lý đúng, cây có thể hình thành mầm hoa tập trung, hoa ra đồng đều và thuận lợi hơn cho việc chăm sóc sau này.

Đối với cây ăn trái và cây công nghiệp, quá trình tạo mầm thường được thực hiện vào thời điểm cây có khả năng cảm ứng ra hoa tốt nhất. Với rau màu ăn trái, cây bắt đầu hình thành nụ khi đã đạt độ thành thục cần thiết.

Dinh dưỡng nào giữ vai trò chính khi tạo mầm?

Trong quá trình tạo mầm, bà con cần chú ý nhiều hơn đến:

• Lân: hỗ trợ cây tích lũy dinh dưỡng và thúc đẩy quá trình hình thành mầm hoa.
• Kali: giúp làm già đọt, giảm áp lực sinh trưởng của cơ quan non và hỗ trợ cây chuyển sang giai đoạn sinh sản.
• Quản lý nước: một số cây cần giảm tưới hoặc tạo điều kiện khô hạn phù hợp để hỗ trợ cảm ứng ra hoa.
• Kiểm soát sinh trưởng: hạn chế cây đi đọt mạnh trong thời gian xử lý tạo mầm.
• Biện pháp xử lý hóa chất: chỉ áp dụng cho một số loại cây, giống và mùa vụ theo quy trình kỹ thuật cụ thể.

Bo không phải là yếu tố chính trong những thao tác trên. Do đó, bà con không nên sử dụng Bo thay cho lân, kali hoặc toàn bộ quy trình xử lý ra hoa.

Chỉ phun Bo cây có ra hoa được không?

Câu trả lời là không.

Nếu đọt cây còn non, cây đang sinh trưởng mạnh, dinh dưỡng chưa cân đối hoặc điều kiện xử lý ra hoa chưa phù hợp thì chỉ phun Bo sẽ không giúp cây tự động tạo mầm và ra hoa đồng loạt.

Bà con cần phân biệt hai quá trình:

1. Tạo mầm hoa: quyết định cây hình thành được bao nhiêu mầm và bao nhiêu hoa.
2. Thụ phấn, thụ tinh và đậu trái: quyết định có bao nhiêu hoa phát triển thành trái.

Bo tham gia mạnh vào quá trình thứ hai.

2. Bo có tác dụng gì trong giai đoạn ra hoa, đậu trái?

Bo là một nguyên tố vi lượng, nghĩa là cây cần với lượng không lớn nhưng không thể thiếu trong những giai đoạn nhạy cảm.

Bo có liên quan đến:

• Sự hình thành và ổn định của vách tế bào.
• Sự phát triển của những tế bào và cơ quan non.
• Quá trình vận chuyển đường trong cây.
• Một số hoạt động trao đổi chất.
• Sự phát triển của hạt phấn.
• Khả năng nảy mầm của hạt phấn.
• Sự kéo dài của ống phấn.
• Quá trình thụ phấn và thụ tinh.
• Sự hình thành và phát triển của trái non.

Có thể hiểu đơn giản: cây ra nhiều hoa mới chỉ là điều kiện ban đầu. Muốn hoa biến thành trái, hạt phấn phải khỏe, quá trình thụ phấn phải thuận lợi và ống phấn phải phát triển đủ để quá trình thụ tinh hoàn thành.

Đó là lý do Bo thường được sử dụng nhiều từ trước xổ nhụy đến sau khi cây đậu trái.

Xem thêm chi tiết: Tác dụng của Bo đối với cây trồng

3. Bo có quyết định tỷ lệ đậu trái không?

Bo ảnh hưởng rất lớn đến tỷ lệ đậu trái nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định.

Trước khi hoa xổ nhụy, hạt phấn đang trong quá trình phát triển. Nếu cây được cung cấp Bo phù hợp, hạt phấn có điều kiện phát triển và duy trì sức sống tốt hơn.

Khi hoa nở, hạt phấn cần nảy mầm và hình thành ống phấn. Ống phấn càng phát triển thuận lợi thì khả năng thụ tinh càng cao. Sau khi thụ tinh thành công, hoa mới có thể chuyển sang giai đoạn hình thành trái.

Nếu thiếu Bo ở giai đoạn này, cây có thể gặp những biểu hiện như:

• Hoa phát triển yếu.
• Hạt phấn có sức sống kém.
• Khả năng thụ phấn và thụ tinh thấp.
• Cây có nhiều hoa nhưng đậu ít trái.
• Trái vừa hình thành dễ rụng.
• Mô và cơ quan non phát triển không ổn định.

Tuy nhiên, tỷ lệ đậu trái còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác:

• Nhiệt độ và độ ẩm.
• Mưa, gió hoặc nắng nóng trong lúc hoa nở.
• Sức khỏe của bộ rễ.
• Nguồn nước.
• Khả năng quang hợp của lá.
• Tình trạng dinh dưỡng tổng thể.
• Giống cây và khả năng rụng sinh lý.
• Sâu bệnh gây hại trên hoa.

Vì vậy, không nên hiểu rằng cứ tăng lượng Bo thì cây chắc chắn sẽ đậu nhiều trái. Bo cần được dùng đúng thời điểm, đúng liều và trong một chương trình chăm sóc cân đối.

4. Cây trồng nào thường cần nhiều Bo?

Nhu cầu Bo có thể được xem xét dựa trên nhóm cây một lá mầm, nhóm cây hai lá mầm và áp lực rụng sinh lý của cây.

Nhóm cây hai lá mầm

Phần lớn cây ăn trái, cây công nghiệp và rau màu phổ biến thuộc nhóm hai lá mầm. Nhóm này nhìn chung được chú ý bổ sung Bo nhiều hơn trong giai đoạn sinh sản.

Cây ăn trái

Những cây thường cần chú ý Bo trong giai đoạn ra hoa và nuôi trái non gồm:

• Sầu riêng.
• Các cây có múi (Cam, quýt, bưởi)
• Nhãn.
• Chôm chôm.
• Na, mãng cầu.
• Mận.
• Xoài.
• Bơ.

Đây cũng là những cây thường có áp lực rụng sinh lý tương đối cao. Sau khi đậu trái, cây có thể tiếp tục rụng trong nhiều tuần nếu dinh dưỡng, nước hoặc tình trạng sinh trưởng không phù hợp.

Cây công nghiệp

Cà phê và hồ tiêu đều có thể được bổ sung Bo trước xổ nhụy và sau đậu trái.

So với cà phê, hồ tiêu có thể được áp dụng lịch bổ sung Bo sát hơn tùy tình trạng ra hoa, đậu trái và điều kiện thời tiết của vườn.

Rau màu ăn trái

Các loại rau ăn trái thường được sử dụng Bo gồm:

• Cà chua.
• Ớt.
• Dưa leo.
• Khổ qua.
• Bầu.
• Bí.
• Mướp.
• Dưa hấu.
• Các loại đậu lấy trái.

Đối với cà chua, ớt, dưa leo, bầu, bí và khổ qua, cây thường vừa ra nụ, vừa nở hoa, vừa nuôi trái và cho thu hoạch liên tục. Vì vậy, nhu cầu hỗ trợ hoa và trái non cũng kéo dài hơn.

Nhóm cây một lá mầm

Một số cây một lá mầm phổ biến gồm:

• Lúa.
• Bắp.
• Chuối.
• Khóm.
• Dừa.
• Mía.
• Hành.
• Tỏi.
• Nghệ.

Nhìn chung, nhóm này không cần sử dụng Bo với lịch quá dày như các cây ăn trái có áp lực rụng sinh lý cao. Trong nhiều trường hợp, bà con có thể cung cấp Bo cùng một sản phẩm vi lượng tổng hợp thay vì liên tục sử dụng Bo riêng.

Điều này không có nghĩa là cây một lá mầm không cần Bo. Cây vẫn cần Bo với lượng vi lượng, nhưng cần tránh sử dụng quá mức.

Cây có áp lực rụng sinh lý cao

Ngoài cách phân nhóm theo lá mầm, bà con cần xét đến khả năng rụng tự nhiên của từng cây.

Những cây thường rụng mạnh sau khi đậu trái sẽ cần được theo dõi và bổ sung dinh dưỡng sát hơn. Trong giai đoạn 3–8 tuần sau đậu trái, cây có thể tự loại bỏ một phần trái nếu không đủ sức nuôi hoặc gặp điều kiện thời tiết bất lợi.

Bo là một trong những dưỡng chất quan trọng ở giai đoạn này, nhưng phải được phối hợp với các giải pháp nuôi trái và chống sốc khác.

5. Khi nào nên phun Bo để đạt hiệu quả tốt?

​​​​​​​

Hai thời điểm quan trọng nhất là:

1. Trước khi hoa xổ nhụy.
2. Sau khi cây đậu trái.

Phun Bo trước xổ nhụy

Mục tiêu của lần phun này là cung cấp Bo trong thời gian hạt phấn đang phát triển.

Tùy thời gian phát triển hoa của từng loại cây, bà con có thể xác định ngày hoa dự kiến xổ nhụy rồi tính lùi lại.

Cây ăn trái có thời gian phát triển hoa dài

Sầu riêng là một ví dụ. Giai đoạn phát triển hoa có thể kéo dài từ khoảng một tháng rưỡi đến hai tháng.

Lịch tham khảo:

• Phun lần đầu khoảng 10 ngày trước thời điểm dự kiến xổ nhụy.
• Có thể lặp lại lần thứ hai sau khoảng 5–7 ngày.

Cách làm này giúp cây được cung cấp Bo trong thời gian hạt phấn đang hoàn thiện.

Cây có thời gian phát triển hoa ngắn

Với cây công nghiệp hoặc cây ăn trái có thời gian từ hình thành hoa đến xổ nhụy chỉ khoảng 3–4 tuần, có thể bổ sung Bo trước xổ nhụy khoảng 5–7 ngày.

Số lần áp dụng cần điều chỉnh theo:

• Giống cây.
• Độ đồng đều của hoa.
• Tình trạng sinh trưởng.
• Điều kiện thời tiết.
• Hàm lượng Bo trong sản phẩm.

Phun Bo sau khi đậu trái

Sau khi cây đậu trái đồng loạt khoảng một tuần, bà con có thể thực hiện lần bổ sung tiếp theo.

Mục tiêu giai đoạn này là:

• Hỗ trợ mô và tế bào trái non phát triển.
• Giúp cây nuôi trái ổn định hơn.
• Hỗ trợ cây vượt qua giai đoạn rụng sinh lý.
• Phối hợp với các nhóm dinh dưỡng khác để hạn chế rụng trái non.

6. Lịch sử dụng Bo tham khảo theo từng nhóm cây

Nhóm cây	Trước xổ nhụy	Sau đậu trái	Khoảng cách tham khảo
Cây ăn trái có giai đoạn hoa dài	Trước khoảng 10 ngày, có thể lặp lại sau 5–7 ngày	Bắt đầu khoảng một tuần sau đậu trái	10–15 ngày/lần, khoảng 2–3 lần tùy áp lực rụng
Cây ăn trái có giai đoạn hoa ngắn	Trước khoảng 5–7 ngày	Theo dõi sau khi đậu trái đồng loạt	Điều chỉnh theo giống và tình trạng vườn
Cây công nghiệp	Trước khoảng 5–7 ngày	Lần đầu sau đậu trái 7–10 ngày	Có thể lặp lại sau khoảng 15 ngày
Rau ăn trái thu hoạch liên tục	Bắt đầu từ giai đoạn hình thành nụ	Tiếp tục trong thời gian ra hoa và nuôi trái non	Khoảng 7–10 ngày/lần theo nhãn
Lúa	Cân nhắc gần giai đoạn sinh sản khi thời tiết bất lợi	Không áp dụng lịch dày như cây ăn trái	Theo hướng dẫn riêng của sản phẩm

Đây là lịch tham khảo khuyến cáo từ kỹ thuật MKA. Lịch thực tế phải được điều chỉnh theo loại cây, giống, thời tiết và tình trạng thực tế của cây trồng.

7. Tại sao cây lúa vẫn có thể cần Bo?

Lúa thuộc nhóm cây một lá mầm và nhu cầu Bo nhìn chung không cao như nhiều cây ăn trái. Tuy nhiên, Bo vẫn có liên quan đến sức sống của hạt phấn và quá trình thụ phấn.

Trong thời gian lúa trổ, nếu gặp mưa nhiều, gió mạnh hoặc thời tiết không thuận lợi, khả năng thụ phấn có thể giảm. Khi được cung cấp vi lượng cân đối, hạt phấn có điều kiện duy trì sức sống tốt hơn, qua đó góp phần hạn chế tỷ lệ hạt lép.

8. Liều lượng Boron MKA tham khảo

Liều tham khảo của Boron MKA (Bo:10%; pH 7) là:

• Phuy 200 lít: 250 ml/200L
• Bình máy 25 lít: khoảng 25–30ml/25L

9. Bo có hạn chế rụng trái non không?

Bo có thể hỗ trợ cây trong giai đoạn rụng sinh lý, đặc biệt khi cây đang thiếu Bo hoặc nhu cầu hình thành mô non tăng cao.

Tuy nhiên, Bo không phải giải pháp duy nhất để giữ trái. Để hạn chế rụng trái non, bà con còn phải kiểm soát:

• Khả năng đi đọt của cây.
• Nước tưới và độ ẩm đất.
• Khả năng quang hợp của bộ lá.
• Sức khỏe bộ rễ.
• Dinh dưỡng đa lượng.
• Canxi và các trung vi lượng.
• Sâu bệnh trên cuống, hoa và trái non.
• Tình trạng sốc do mưa, nắng nóng hoặc thay đổi thời tiết.

Tùy quy trình kỹ thuật, Bo có thể được phối hợp hoặc luân phiên với:

• Canxi.
• Amino acid.
• Magie và kẽm.
• Vi lượng tổng hợp Combi.
• NPK hòa tan phù hợp với giai đoạn nuôi trái.
• Chất điều hòa sinh trưởng khi có hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng.

Xem thêm hướng dẫn chuyên sâu: Khi nào dùng Bo đơn, khi nào dùng Canxi Bo

10. Nên bón Bo qua gốc hay phun qua lá?

Bổ sung Bo qua gốc

Bón gốc phù hợp khi:

• Đất có độ ẩm thích hợp.
• Bộ rễ khỏe.
• Đất có khả năng giữ dinh dưỡng tốt.
• Thời tiết thuận lợi.
• Sản phẩm được thiết kế để sử dụng qua gốc.

Bo bón qua gốc sẽ được cây hấp thu cùng với nước. Vì vậy, hiệu quả phụ thuộc nhiều vào đất, độ ẩm và khả năng hoạt động của bộ rễ.

Phun Bo qua lá

Phun lá giúp bà con chủ động hơn trong những trường hợp:

• Cây đang ở gần thời điểm xổ nhụy.
• Hoa và trái non có nhu cầu cao.
• Đất khô khiến rễ hấp thu kém.
• Đất cát, nhẹ và ít hữu cơ.
• Mưa nhiều làm Bo dễ bị rửa trôi khỏi vùng rễ.
• Bộ rễ đang suy yếu.

Trong mùa mưa, nên chờ lá và hoa ráo nước rồi mới phun. Cần bảo đảm sau khi phun có khoảng thời gian đủ để sản phẩm bám và được cây hấp thu.

Xem chi tiết: Phân bón trung vi lượng trong mùa mưa

11. Vì sao phải bổ sung Bo gần đúng thời điểm cây cần?

Vì Bo là dưỡng chất khó di chuyển từ nơi đã tích lũy sang các cơ quan mới hình thành.

Điều này có nghĩa là lượng Bo đã được cây hấp thu và tích lũy trước đó không phải lúc nào cũng được chuyển đầy đủ đến hoa và trái non xuất hiện sau này.

Vì vậy, bà con không nên cho rằng đã bón Bo một lần từ đầu vụ thì cây sẽ đủ Bo cho toàn bộ giai đoạn ra hoa và đậu trái.

Việc cung cấp gần thời điểm trước xổ nhụy và sau khi đậu trái giúp đưa dưỡng chất vào đúng giai đoạn cây đang có nhu cầu cao.

12. Điều kiện nào làm cây dễ thiếu Bo?

Đất khô hạn

Khi đất thiếu nước, hoạt động của bộ rễ giảm. Cây khó hút được Bo và các dưỡng chất hòa tan khác từ đất.

Trong trường hợp này, bà con cần khôi phục độ ẩm phù hợp và cân nhắc bổ sung qua lá. Chỉ điều chỉnh liều hoặc số lần phun khi nhãn sản phẩm cho phép.

Đất cát, ít hữu cơ

Đất cát có khả năng giữ dinh dưỡng thấp. Bo dễ bị đưa xuống sâu hoặc thất thoát khỏi vùng rễ sau khi tưới và mưa.

Việc bổ sung chất hữu cơ, duy trì độ ẩm và chia nhỏ lần cung cấp có thể giúp sử dụng dinh dưỡng hiệu quả hơn.

Mưa kéo dài

Bo có khả năng hòa tan trong nước. Mưa lớn có thể làm Bo trong vùng rễ bị rửa trôi hoặc đi xuống sâu hơn khu vực rễ đang hoạt động.

Bón Bo qua gốc ngay trước đợt mưa lớn có thể làm giảm hiệu quả. Trong điều kiện này, phun qua lá sau mưa thường dễ chủ động hơn.

Thời tiết bất lợi lúc xổ nhụy

Mưa, gió mạnh và nắng nóng trong thời gian hoa nở đều có thể ảnh hưởng đến sức sống của hạt phấn và quá trình thụ phấn.

Cung cấp Bo đầy đủ trước đó giúp cây có nền dinh dưỡng thuận lợi hơn, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của thời tiết.

13. Câu hỏi thường gặp

Bo có giúp cây ra nhiều hoa hơn không?

Bo không phải dinh dưỡng chủ lực tạo mầm hoa. Nếu cây chưa đạt điều kiện phân hóa mầm, phun Bo không thể thay thế lân, kali và kỹ thuật xử lý ra hoa.

Phun Bo trước hay sau khi cây ra hoa?

Nên chú ý bổ sung trước khi hoa xổ nhụy để hỗ trợ hạt phấn phát triển. Sau khi đậu trái, có thể tiếp tục bổ sung tùy áp lực rụng và chương trình chăm sóc.

Bo có làm tăng tỷ lệ đậu trái không?

Có. Bo hỗ trợ sức sống của hạt phấn, sự kéo dài của ống phấn và quá trình thụ tinh. Dù vậy, tỷ lệ đậu còn phụ thuộc vào nước, thời tiết, sức khỏe cây và dinh dưỡng tổng thể.

Bao lâu nên phun Bo một lần?

Rau ăn trái thu hoạch liên tục có thể tham khảo khoảng 7–10 ngày/lần. Cây ăn trái sau đậu trái thường tham khảo khoảng 10–15 ngày/lần trong giai đoạn rụng sinh lý. Cần ưu tiên hướng dẫn trên nhãn sản phẩm.

Bo có chống rụng trái non không?

Bo có thể hỗ trợ trái non phát triển và giúp cây vượt qua giai đoạn rụng sinh lý. Muốn đạt hiệu quả tốt cần phối hợp với Canxi, nước, đa lượng, trung lượng và quản lý sinh trưởng.

Kết luận

Bo không phải chất quyết định việc cây có tạo được mầm hoa hay không. Trong quá trình xử lý tạo mầm, bà con cần quan tâm nhiều hơn đến lân, kali, độ già của đọt, nước tưới và kỹ thuật xử lý phù hợp.

Vai trò nổi bật của Bo bắt đầu từ giai đoạn chuẩn bị xổ nhụy. Bo hỗ trợ hạt phấn, ống phấn, thụ phấn, thụ tinh và sự phát triển của trái non. Vì vậy, Bo có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ đậu trái và khả năng giữ trái, nhưng không thể hoạt động độc lập với những yếu tố chăm sóc khác.

Bà con chỉ cần nhớ ba nguyên tắc:

1. Không dùng Bo thay cho dinh dưỡng và kỹ thuật tạo mầm.
2. Ưu tiên đúng thời điểm trước xổ nhụy và sau đậu trái.
3. Dùng đúng sản phẩm, đúng liều và đúng nhu cầu của từng loại cây.

Về tác giả

Kỹ Thuật Nông Nghiệp MKA là kỹ thuật cây trồng thuộc Mekongagri (MKA), tập trung hệ thống hóa kiến thức về dinh dưỡng, sinh trưởng, xử lý ra hoa, đậu trái và chăm sóc cây theo từng giai đoạn.

Bài viết được biên tập từ nội dung kỹ thuật trên kênh youtube Kỹ Thuật Nông Nghiệp MKA và Sức Khỏe Cây Trồng, trình bày lại theo ngôn ngữ thực hành để bà con dễ hiểu và dễ áp dụng. Hướng dẫn quy trình kỹ thuật trong bài cần được đối chiếu loại cây, điều kiện canh tác thực tế và tình trạng cây trồng.