Thán thư trên cây cà phê hay còn gọi với những tên khác dựa trên cái biểu hiện bệnh như khô cành trên cà phê, khô quả trên cà phê hoặc thối quả, thối trái trên cà phê.

Bệnh thán thư trên cây cà phê là bệnh nguy hiểm, đặc biệt trong mùa mưa và giai đoạn cây đang nuôi trái gây khô cành, rụng trái ảnh hưởng lớn đến năng suất vườn cà phê.

Vậy bệnh thán thư trên cà phê do phát sinh do đâu? Cùng MKA tìm hiểu triệu chứng bệnh, cách phòng bệnh từ gốc và thuốc trị thán thư cà phê hiệu quả.

Bệnh thán thư trên cây cà phê là gì? Do đâu mà có?

Bệnh thán thư trên cà phê là bệnh do nấm gây ra, thường xuất hiện mạnh trong mùa mưa, ẩm độ cao và vườn rậm rạp. Bệnh có thể gây hại trên lá, cành, hoa và trái. Khi bệnh nặng, cành bị khô, trái bị thối khô đen và rụng, làm giảm năng suất rõ rệt.

Bà con còn gọi bệnh này bằng nhiều tên khác nhau tùy biểu hiện trên cây, như bệnh khô cành cà phê, khô quả cà phê, thối quả cà phê hoặc thối trái cà phê. Trong đó, biểu hiện nặng nhất thường là khô cành và thán thư trên trái, vì hai dạng này ảnh hưởng trực tiếp đến chùm quả và sức cây.

Nguyên nhân gây bệnh thán thư trên cà phê

Tác nhân gây bệnh

Tác nhân chính gây bệnh thán thư trên cà phê là nấm Colletotrichum spp.. Ngoài ra, có thể có thêm một số loài nấm khác cùng tham gia gây bệnh, nhưng Colletotrichum spp. vẫn là nhóm quan trọng nhất.

Nấm này có thể tấn công nhiều bộ phận của cây cà phê từ cành lá cho đến hoa và trái.

Khi gặp điều kiện thuận lợi, nấm phát triển nhanh, tạo vết bệnh lan rộng và có thể làm khô cả cành mang trái.

Điều kiện phát sinh bệnh

Bệnh thán thư trên cà phê thường bùng phát mạnh khi vườn có các điều kiện sau:

• Mùa mưa kéo dài.
• Độ ẩm không khí cao.
• Sương mù nhiều.
• Vườn trồng quá dày, tán rậm rạp.
• Cây bị thiếu ánh sáng, khó khô lá sau mưa.
• Bón thừa phân đạm.
• Cành lá mềm yếu, sức đề kháng kém.

Nấm Colletotrichum spp. có khả năng phát triển trong khoảng nhiệt độ khá rộng, khoảng 20–35°C. Đặc biệt, sau những cơn mưa rào ban đêm, sáng hôm sau có nắng ấm nhẹ, ẩm độ cao từ 80% trở lên, bệnh rất dễ phát sinh và lây lan nhanh.

Con đường lây lan

Bệnh thán thư lây lan chủ yếu nhờ:

• Nước mưa bắn văng.
• Gió mang bào tử nấm.
• Cành lá, trái bệnh còn sót lại trong vườn.
• Vườn ẩm thấp, tán rậm tạo điều kiện nấm tồn tại.

Vì vậy, với bệnh thán thư, bà con nên ưu tiên phun phòng trong mùa mưa, nhất là giai đoạn trái đang phát triển mạnh.

Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư cà phê chính xác nhất

Để phòng trị đúng, bà con cần nhận biết sớm triệu chứng bệnh. Bệnh thán thư trên cà phê có thể xuất hiện trên lá, cành và quả.

Triệu chứng thán thư trên lá cà phê

Trên lá, bệnh thường xuất hiện dưới dạng các đốm tròn màu nâu đen. Ban đầu vết bệnh nhỏ, sau đó lan rộng dần.

Khi quan sát kỹ, bà con có thể thấy:

• Vết bệnh có màu nâu đen.
• Hình dạng đốm tròn hoặc gần tròn.
• Có các vòng đồng tâm.
• Lá vàng dần.
• Lá rụng sớm nếu bệnh nặng.

Các vòng đồng tâm là dấu hiệu khá đặc trưng của bệnh thán thư. Vết bệnh thường có tâm ở giữa, sau đó lan rộng ra ngoài thành nhiều vòng.

Triệu chứng trên cành: bệnh khô cành cà phê

Trên cành, bệnh thán thư còn được gọi là bệnh khô cành cà phê hoặc chết cành cà phê.

Dấu hiệu ban đầu là:

• Vết bệnh dạng ngấn nước.
• Màu nâu, sau đó chuyển đen.
• Vết bệnh lan dần quanh cành.
• Cành bị khô teo.
• Lá trên cành bị rụng.
• Quả trên cành cũng rụng hoặc khô theo.

Khi bệnh phát triển mạnh, cả cành mang trái có thể bị khô hoàn toàn. Đây là dạng gây thiệt hại lớn vì làm mất trực tiếp chùm quả trên cây.

Triệu chứng trên quả: khô quả, thối quả cà phê

Trên quả, bệnh thường phát triển mạnh trong mùa mưa, nhất là giai đoạn trái đang lớn hoặc đã trưởng thành.

Vết bệnh thường xuất hiện ở:

• Gần cuống trái.
• Vị trí tiếp xúc giữa các trái.
• Nơi đọng nước sau mưa.
• Chùm trái rậm, thiếu thông thoáng.

Ban đầu, trên vỏ trái xuất hiện các đốm tròn nhỏ màu đen, hơi lõm xuống. Sau đó vết bệnh lan rộng khắp vỏ trái, ăn sâu vào bên trong nhân, làm trái bị thối khô đen và rụng.

Nếu không xử lý kịp, bệnh có thể lan từ một vài trái sang cả chùm, sau đó lan lên cành và làm khô cả cành mang trái.

Vì sao bệnh thán thư cà phê nguy hiểm trong mùa mưa?

Mùa mưa là thời điểm bệnh thán thư phát triển mạnh nhất. Lý do là vì nấm bệnh cần ẩm độ cao để nảy mầm, phát triển sợi nấm và lây lan bào tử.

Trong mùa mưa, vườn cà phê thường gặp các vấn đề:

• Lá ướt lâu.
• Chùm quả dễ đọng nước.
• Tán cây rậm, khó thông thoáng.
• Bào tử nấm lây lan nhanh qua nước mưa.
• Cây dễ dư đạm nếu bón phân không cân đối.
• Quả đang phát triển mạnh, dễ bị nấm tấn công.

Giai đoạn quan trọng nhất để quản lý bệnh thán thư trên cà phê là từ khi trái bắt đầu phát triển mạnh, bước vào mùa mưa kéo dài cho đến cuối mùa mưa. Trong mùa nắng hoặc khi cây không mang hoa trái, áp lực bệnh thường thấp hơn.

Biện pháp phòng bệnh thán thư cà phê từ gốc (Biện pháp canh tác)

Phòng bệnh thán thư không chỉ dựa vào thuốc. Muốn quản lý bền vững, bà con cần kết hợp biện pháp canh tác, dinh dưỡng, sinh học và phun thuốc đúng thời điểm.

Trồng đúng mật độ, tạo vườn thông thoáng

Vườn cà phê trồng quá dày sẽ làm tán cây rậm, ánh sáng khó xuyên vào bên trong, lá và chùm quả lâu khô sau mưa. Đây là điều kiện rất thuận lợi cho nấm Colletotrichum phát triển.

Bà con cần:

• Tuân thủ mật độ trồng phù hợp.
• Không để tán cây quá rậm.
• Giữ khoảng cách thông thoáng giữa các hàng.
• Hạn chế vườn bị che bóng quá mức.

Cắt tỉa cành trước mùa mưa

Sau mỗi mùa thu hoạch hoặc trước khi mùa mưa đến, bà con nên cắt tỉa cành để giảm nguồn bệnh và giúp vườn thông thoáng hơn.

Cần loại bỏ:

• Cành sâu bệnh.
• Cành khuất nắng.
• Cành yếu.
• Cành không có khả năng mang trái.
• Cành khô, cành bị thán thư nặng.

Việc cắt tỉa đúng cách giúp giảm ẩm độ trong tán, giảm nơi trú ẩn của nấm bệnh và giúp thuốc phun phủ đều hơn.

Thoát nước tốt trong mùa mưa

Trong điều kiện mùa mưa, vườn cà phê cần thoát nước hiệu quả. Đất quá ẩm, rễ yếu và cây suy sẽ làm bệnh dễ phát triển nặng hơn.

Bà con nên:

• Khơi thông mương rãnh.
• Tránh để nước đọng quanh gốc.
• Không để vườn bị úng kéo dài.
• Kết hợp cải tạo đất để rễ khỏe hơn.

Xử lý xác bã thực vật

Nấm Colletotrichum spp. có thể lưu tồn trên xác bã thực vật, cành lá bệnh, trái bệnh trong vườn. Theo nội dung gốc, nấm có thể lưu tồn nhiều vụ liên tục, làm bệnh tái phát nếu bà con không xử lý nguồn bệnh.

Do đó, cần thu gom và xử lý:

• Lá bệnh.
• Trái rụng.
• Cành khô.
• Cành bị thán thư.
• Tàn dư thực vật sau thu hoạch.

Bà con có thể sử dụng Trichoderma kết hợp phân hữu cơ để xử lý xác bã thực vật, đồng thời giúp cạnh tranh không gian sống với nấm gây bệnh trong đất.

Quản lý dinh dưỡng để hạn chế bệnh thán thư trên cà phê

Dinh dưỡng ảnh hưởng rất lớn đến sức cây. Cây khỏe, lá dày, cành cứng và bộ rễ tốt sẽ chống chịu bệnh tốt hơn.

Không bón thừa đạm trong mùa mưa

Bón dư đạm làm cây ra đọt non nhiều, cành lá mềm yếu, mô cây mọng nước và dễ bị nấm bệnh tấn công. Đây là một trong những nguyên nhân làm bệnh thán thư trên cà phê phát triển mạnh hơn.

Trong mùa mưa, bà con cần bón phân cân đối, không thúc đạm quá mạnh, nhất là khi vườn đang rậm rạp hoặc bệnh đã xuất hiện.

Tăng cường Kali và trung vi lượng

Kali và trung vi lượng giúp cây cứng cáp hơn, tăng sức chống chịu và hỗ trợ chất lượng trái.

Bà con nên chú ý bổ sung:

• Canxi
• Magie
• Kẽm
• Bo
• Vi lượng tổng hợp
• Kali ở giai đoạn phù hợp

Các chất này giúp lá dày hơn, xanh khỏe hơn, cành lá cứng hơn và góp phần hạn chế khả năng nấm bệnh xâm nhập.

Giải pháp dinh dưỡng MKA hỗ trợ phòng bệnh thán thư cà phê

Trichoderma MKA - Nấm đối kháng

Trichoderma MKA có thể dùng để xử lý xác bã thực vật, cải thiện hệ vi sinh đất và cạnh tranh với nhiều loài nấm gây bệnh.

Liều tham khảo:
8–10kg/ha/năm, có thể sử dụng 2 lần/năm.

Combi - Phân bón vi lượng

Combi giúp bổ sung vi lượng cần thiết cho cây, hỗ trợ cây sinh trưởng cân đối, hạn chế thiếu chất.

Liều tham khảo:
50g/phuy 200 lít nước.

Magie Kẽm Bo MKA - Phân bón trung vi lượng

Magie, kẽm và bo là nhóm dinh dưỡng rất cần cho cây cà phê trong giai đoạn nuôi cành, nuôi lá, nuôi trái.

Liều tham khảo:
500g/phuy 200 lít nước.

Caoni MKA - Phân bón lá canxi nitrat

Caoni MKA là phân bón hữu cơ có chứa canxi nitrat, giúp cây cứng cáp hơn, phù hợp phun phủ cây hoặc phun khu vực mang trái trong mùa mưa.

Liều tham khảo:
250ml/phuy 200 lít nước.

Kali cao K47 MKA - Phân bón Kali chặn đọt

Trong điều kiện mưa dầm, cây dư đạm hoặc cần chặn đọt ở giai đoạn cuối trái, bà con có thể bổ sung K47 MKA chứa 47% kali.

Liều tham khảo:
500g/phuy 200 lít nước.

Kali giúp hạn chế cây đi đọt quá mạnh, hỗ trợ cứng cây và cân bằng dinh dưỡng trong mùa mưa.

Thời điểm quản lý bệnh thán thư trên cà phê hiệu quả

Phun phòng đầu mùa mưa

Bà con nên phun phòng kỹ vào đầu mùa mưa, nhất là những vườn từng bị thán thư trong các vụ trước. Đây là thời điểm bệnh chưa bùng mạnh, chi phí phòng bệnh thường thấp hơn và hiệu quả cao hơn.

Có thể phun phòng định kỳ khoảng 15–20 ngày/lần, tùy áp lực bệnh và lượng mưa.

Phun trị khi vừa chớm bệnh

Khi thấy vết bệnh đầu tiên trên lá, cành hoặc trái, bà con cần phun sớm để chặn bệnh lan rộng.

Nếu bệnh đã xuất hiện và mưa liên tục, có thể xem xét phun lặp lại sau 7–10 ngày/lần cho đến khi bệnh được kiểm soát. Sau đó mới giãn thời gian phun.

Mùa nắng có cần phun thuốc phòng bệnh thán thư không?

Trong mùa nắng hoặc khi áp lực bệnh thấp, bà con có thể không phun hoặc phun phòng khoảng 1 tháng/lần bằng các nhóm thuốc phổ rộng chi phí hợp lý để bảo vệ vườn.

Thuốc trị bệnh thán thư trên cà phê hiệu quả hiện nay

Khi chọn thuốc trị bệnh thán thư trên cà phê, bà con nên hiểu rõ nhóm hoạt chất, cơ chế tác động và nguyên tắc luân phiên để hạn chế kháng thuốc.

Nhóm thuốc sinh học và kháng sinh

Một số hoạt chất thuộc nhóm thuốc kháng sinh hoặc thuốc sinh học:

• Ningnanmycin

• Kasugamycin
• Dầu đinh hương Eugenol
• Citrus Oil
• Polyphenol

Giải pháp MKA phun phòng đầu mùa mưa

Hai giải pháp phổ rộng vừa quản lý nấm vừa hỗ trợ quản lý vi khuẩn là:

Dầu đinh hương MKA
Liều tham khảo: 1 chai 450ml pha 400–600 lít nước.

Ningna MKA
Liều tham khảo: 1 chai 450ml pha 400–600 lít nước.

Hai giải pháp này phù hợp để luân phiên phun phòng trong đầu mùa mưa với chi phí hợp lý.

Nhóm thuốc hóa học hiệu quả đặc trị cao và hiệu lực kéo dài

Nhóm thuốc lưu dẫn

Nhóm thuốc lưu dẫn có khả năng thấm vào mô cây, di chuyển bên trong cây và hỗ trợ kiểm soát bệnh tốt hơn trong điều kiện áp lực bệnh cao.

Một số nhóm hoạt chất thường dùng:

Nhóm FRAC 11:
Azoxystrobin, Trifloxystrobin, Picoxystrobin, Metominostrobin, Pyraclostrobin, Kresoxim-methyl.

Nhóm FRAC 3:
Các hoạt chất nhóm Triazole như Difenoconazole, Tebuconazole, Hexaconazole.

Nhóm phổ rộng khác:
Metalaxyl (FRAC:4); Dimethomorph (FRAC:40)

Giải pháp MKA thuốc lưu dẫn

• Sản phẩm 3 hoạt chất: Triacy MKA gồm Azoxystrobin, Trifloxystrobin, Cyoproconazole gói 150g pha 200-400L.
• Sản phẩm 2 hoạt chất: Azodime MKA thành phần gồm Azoxystrobin kết hợp Dimethomorph chai 240ml pha 200-400L.
• Sản phẩm 1 hoạt chất hàm lượng cao đó là hexaconazole 11% chai 1 lít pha liều 400-600ml pha 1 phuy 200L.
• Ngoài ra giải pháp phổ rộng nhiều loại nấm hơn (nấm phytophthora) có Metalaxyl 35% gói 500g pha 500L nước và Dimethomorph 50% dạng SC chai 400ml pha 400-500L nước.

Lưu ý: Với mục tiêu đặc trị thán thư, bà con nên dùng Metalaxyl hoặc Dimethomorph như giải pháp phối hợp, không nên chọn hai hoạt chất này để phun đơn trị thán thư.

Nhóm thuốc tiếp xúc

Nhóm thuốc tiếp xúc giúp bảo vệ bề mặt lá, cành, trái, hạn chế bào tử nấm xâm nhập và lây lan.

Một số hoạt chất tiếp xúc thường dùng:

• Chlorothalonil
• Fluazinam
• Copper gốc đồng
• Propineb
• Mancozeb
• Metiram complex
• Zineb

Giải pháp MKA thuốc tiếp xúc

• Flua MKA – Fluazinam 50%

Liều tham khảo: 500ml pha 600 lít nước.

• Chloro MKA

2 hoạt chất Chlorothalonil kết hợp Hexaconazole.
Liều tham khảo: 240ml pha 200 lít nước.

• Dosuka MKA

Gốc đồng hữu cơ Oxine copper kết hợp Kasugamycin.
Liều tham khảo: 240ml pha 200 lít nước.

Nguyên tắc phối thuốc khi áp lực bệnh thán thư cao

Khi áp lực bệnh thán thư trên cà phê cao, nhất là trong mùa mưa kéo dài, bà con nên áp dụng nguyên tắc phối thuốc khác nhóm và khác cơ chế.

Phối thuốc tiếp xúc với thuốc lưu dẫn

Cách phối thường dùng là:

Thuốc tiếp xúc + thuốc lưu dẫn

Mục tiêu là tạo hiệu quả kép:

• Thuốc tiếp xúc bảo vệ bề mặt lá, cành, trái.
• Thuốc lưu dẫn thấm vào trong mô cây.
• Tăng khả năng chặn bệnh.
• Hạn chế bệnh lan rộng.
• Giảm nguy cơ nấm kháng thuốc nếu luân phiên hợp lý.

Luân phiên hoạt chất khác nhóm

Không nên phun lặp lại liên tục một nhóm hoạt chất trong thời gian dài. Bà con cần luân phiên nhóm FRAC khác nhau tùy áp lực bệnh, thời tiết và giai đoạn cây.

Ví dụ, có thể luân phiên giữa nhóm tiếp xúc, nhóm lưu dẫn, nhóm sinh học hoặc kháng sinh theo quy trình phù hợp.

Cách phục hồi vườn cà phê sau khi khỏi bệnh thán thư

Sau khi bệnh đã được kiểm soát, cây thường bị suy, rụng lá, khô cành hoặc mất sức nuôi trái. Bà con cần phục hồi cây kịp thời để giữ năng suất.

Bổ sung phân bón lá

Có thể bổ sung các dòng phân bón lá chứa:

• Amino acid.
• Trung vi lượng.
• Chất hỗ trợ phục hồi cây.
• Dinh dưỡng giúp cây ra chồi mới.

Mục tiêu là giúp cây nhanh phục hồi bộ lá, ra chồi mới và lấy lại sức.

Tưới phân hữu cơ và Humic phục hồi rễ

Bà con nên tưới phân hữu cơ kết hợp Humic để kích rễ, dưỡng rễ và giúp cây hấp thu dinh dưỡng tốt hơn.

Khi rễ khỏe, cây mới đủ sức nuôi các chùm quả còn lại và phục hồi sau bệnh.

Những sai lầm cần tránh khi phòng trị thán thư cà phê

Chờ bệnh nặng mới phun

Thán thư khi đã lan mạnh trên chùm quả và cành thì rất khó xử lý. Bà con nên phun phòng sớm trong mùa mưa và phun trị ngay khi vừa chớm bệnh.

Vườn quá rậm nhưng không cắt tỉa

Tán rậm làm ẩm độ cao, thuốc khó phủ đều và bệnh dễ lây lan. Cắt tỉa là biện pháp bắt buộc trong quản lý thán thư.

Bón thừa đạm mùa mưa

Dư đạm làm cây mềm yếu, lá non nhiều và dễ nhiễm bệnh. Cần tăng cân đối kali, canxi, magie, kẽm, bo và phân hữu cơ.

Không xử lý nguồn bệnh

Nếu cành bệnh, lá bệnh, trái bệnh còn tồn tại trong vườn, nấm vẫn có thể lưu tồn và gây bệnh lại ở các vụ sau.

Không luân phiên hoạt chất

Phun đi phun lại một nhóm thuốc dễ làm nấm giảm nhạy cảm. Cần luân phiên hoạt chất khác nhóm để quản lý tính kháng.

FAQ – Câu hỏi thường gặp về bệnh thán thư trên cà phê

Bệnh thán thư trên cà phê do nấm gì gây ra?

Bệnh chủ yếu do nấm Colletotrichum spp. gây ra. Nấm có thể tấn công lá, cành, hoa và trái cà phê.

Bệnh thán thư cà phê xuất hiện mạnh khi nào?

Bệnh thường xuất hiện mạnh trong mùa mưa, khi ẩm độ cao, sương mù nhiều, vườn rậm rạp hoặc cây bị dư đạm.

Bệnh thán thư trên trái cà phê có nguy hiểm không?

Có. Bệnh trên trái có thể làm trái thối khô đen, rụng trái, lan sang cả chùm và gây khô cành mang trái, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất.

Khi nào nên phun thuốc trị thán thư cà phê?

Nên phun phòng đầu mùa mưa hoặc phun trị ngay khi thấy vết bệnh đầu tiên. Nếu bệnh nặng và mưa liên tục, có thể phun lặp lại sau 7–10 ngày.

Bị thán thư nặng có nên phối thuốc không?

Có thể. Khi áp lực bệnh cao, nên phối thuốc tiếp xúc với thuốc lưu dẫn và luân phiên hoạt chất khác nhóm để tăng hiệu quả và hạn chế kháng thuốc.

Kết luận

Bệnh thán thư trên cà phê là bệnh nguy hiểm, đặc biệt trong mùa mưa và giai đoạn cây đang nuôi trái.

Để quản lý bệnh hiệu quả, bà con nên chủ động phòng bệnh từ đầu mùa mưa bằng cách cắt tỉa thông thoáng, xử lý tàn dư bệnh, thoát nước tốt, bón phân cân đối và phun phòng đúng thời điểm. Khi bệnh đã xuất hiện, cần xử lý sớm, phối hợp thuốc tiếp xúc và lưu dẫn, đồng thời luân phiên hoạt chất để hạn chế kháng thuốc.

Phòng bệnh luôn rẻ hơn trị bệnh. Quản lý tốt bệnh thán thư sẽ giúp vườn cà phê khỏe hơn, giữ được chùm trái và nâng cao năng suất cuối vụ.

Xem thêm:

Cách phun thuốc đạt hiệu quả cao trong mùa mưa

Quy trình quản lý rệp sáp hiệu quả