1. Cải tạo đất là gì? Tại sao phải cải tạo đất?

Cải tạo đất là một quá trình gồm nhiều bước nhằm thay đổi cấu trúc đất cũ (đất chai cứng, đất nghèo dinh dưỡng, đất nhiễm mặn/phèn) tái tạo cấu trúc đất mới, tăng độ phì nhiêu và phục hồi kích rễ ra mạnh hơn.

Quy trình cải tạo đất gồm 4 bước cơ bản:

• Bước 1: Phá cấu trúc bề mặt, cải tạo bề mặt đất chai cứng
• Bước 2: Chọn vật liệu cải tạo đất chính - Phân hữu cơ (phân gà, phân trùng quế, phân vi sinh)
• Bước 3: Kích rễ, tái tạo bộ rễ mới
• Bước 4: Bón phân hoá học theo từng giai đoạn của cây trồng

​​​​​​​Tại sao phải cải tạo đất?

Trong điều kiện canh tác kéo dài, đất rất dễ bị thoái hóa do sử dụng nhiều phân bón hóa học, ít bổ sung hữu cơ, tưới tràn làm xói mòn và tích tụ tạp chất trên bề mặt.

Khi đất bị chai cứng, pH thấp và hàm lượng hữu cơ suy giảm, bộ rễ sẽ khó phát triển, hoạt động của vi sinh vật có lợi cũng yếu đi, từ đó làm giảm khả năng hòa tan và hấp thu dinh dưỡng. Hệ quả là cây chậm lớn, sinh trưởng thiếu ổn định, chất lượng nông sản giảm và hiệu quả đầu tư phân bón cũng thấp hơn.

Vì vậy, cải tạo đất là bước chăm nền rất quan trọng để phục hồi cấu trúc đất chai cứng, tái tạo bộ rễ và giúp cây phát triển bền vững hơn về lâu dài.

Đây là quy trình đặc biệt cần thiết đối với các vườn cây ăn trái, cây công nghiệp hoặc những khu vực đất đã canh tác liên tục nhiều năm.

2. Khi nào cần phải cải tạo đất?

Việc xác định đúng thời điểm cải tạo đất giúp cho việc cải tạo đất trồng dễ thực hiện và hiệu quả hiệu quả hơn. Các trường hợp cần cải tạo đất:

• Nắng nóng: Bốc hơi nước mạnh --> Cải tạo đất để giữ nước, giữ ẩm cho đất, giảm khả năng bốc thoát hơi nước.
• Đất chai cứng: Đất bị thay đổi cấu trúc do sử dụng quá nhiều phân bón hóa học, ít hữu cơ hoặc do việc tưới tràn làm xói mòn đất, tạm chất dư thừa từ phân bón, xác bã hữu cơ chưa phân hủy trên bề mặt làm cản trở quá trình thấm nước xuống bên dưới --> Cải tạo đất để đất thông thoáng, tơi xốp dễ thấm nước.
• PH thấp: làm giảm khả năng hòa tan dưỡng chất, rễ kém phát triển nên hấp thu kém và hiệu quả sử dụng phân bón thấp (nặng phân nhưng cây vẫn phát triển kém), VSVcó lợi kém phát triển --> Cải tạo đất để tăng hệ sinh thái xung quanh rễ, tăng hiệu quả sử dụng phân bón và tạo điều kiện sống cho VSV có lợi.

3. Cải tạo đất vào mua nắng hay mùa mưa? Thời điểm nên và không nên cải tạo đất

Tùy theo tình trạng cây trồng, việc cải tạo đất thường được thực hiện trong mùa nắng vì hữu cơ có đặc tính giữ nước, giữ ẩm. Vào mùa nắng dễ bốc hơi nước mạnh, thiếu ẩm độ vì vậy đất trồng cần được giữ ẩm tốt.

*Thời điểm nên cải tạo đất: mùa nắng

• Giai đoạn cây tơ sau khi hoàn thành 1 cơi đọt (lá lụa già, tỉ lệ lá già nhiều hơn cơi đọt mới)
• Giai đoạn phục hồi sau thu hoạch, cây suy yếu.
• Giai đoạn hoa: khi hoa đã hình thành và phát triển, nuôi hoa nhỏ.
• Giai đoạn trái: trái sau giai đoạn rụng sinh lý.

*Thời điểm nên hạn chế cải tạo đất: Mùa mưa

Bà con nên hạn chế cải tạo đất trong mùa mưa vì đất dư ẩm, dư nước khó áp dụng hữu cơ số lượng lớn, giữ nước nhiều dễ gây úng

Mùa mưa là thời điểm cây dễ bệnh khi cải tạo đất làm tổn thương phần rễ trên bề mặt sẽ làm cây suy yếu và tăng tỉ lệ nhiễm nấm bệnh.

Ngoài ra, vào các thời điểm nhạy cảm của cây như khi cây đang trổ hoa, mới đậu trái non việc cải tạo đất có thể làm rụng hoa, rụng trái.

4. Quy trình 4 bước cải tạo đất: Phục hồi đất chai cứng và kích rễ phát triển mạnh

Bước 1. Phá kết cấu bề mặt – tăng độ tơi xốp, thoáng khí

Sau thời gian dài canh tác, tưới tràn và bón phân liên tục, bề mặt đất thường bị ván, cứng và tích tụ xác bã hữu cơ chưa phân hủy cùng với tạp chất phân bón dư thừa. Lớp đất bề mặt bị nén ván cản trở nước thấm xuống tầng đất bên dưới, làm vùng rễ thiếu oxy và hạn chế hoạt động sinh lý của cây. Vì vậy, bước đầu tiên trong cải tạo đất là phá lớp kết cấu bề mặt để mở đường cho nước, phân bón và vật liệu cải tạo đi sâu xuống dưới.

Cách phá kết cấu bề mặt để cải tạo đất chai cứng:

• Cào xới bề mặt đất: 5-20cm từ bề mặt đất xuống bên dưới để phá ván, tăng khả năng thấm nước xuống lớp đất bên dưới, đảo đất và xác bả hữu cơ chưa phân hủy lên trên để phân hủy nhanh hơn. Đồng thời, tạo điều kiện để oxi đi vào vùng rễ giúp hoạt động trao đổi chất hiệu quả hơn.
• Xẻ rãnh xung quanh cây: xa hơn vùng rễ (vùng tán) từ 30-50cm để bón phân hữu cơ số lượng nhiều hơn, cải tạo đất lâu dài.

Lưu ý:

Sau khi phá vỡ kết cấu bề mặt, đất sẽ trở nên thông thoáng hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho nước và dinh dưỡng thấm sâu vào bên trong. Đây cũng là thời điểm rễ đang bị tổn thương, do đó bà con cần xem xét kết hợp xử lý nấm bệnh và tuyến trùng để bảo vệ bộ rễ. Nếu cần bón vôi để nâng pH và sát khuẩn, nên thực hiện sau bước tưới thuốc từ 5-7 ngày để đảm bảo hiệu quả.

Bước 2. Cung cấp phân bón hữu cơ – tái tạo cấu trúc và hệ sinh thái đất

Sau khi đất đã được mở bề mặt, bước tiếp theo là bổ sung hữu cơ để phục hồi cấu trúc đất và tái tạo hệ sinh thái vi sinh bên trong đất. Đây là một trong những giải pháp quan trọng nhất và bền vững nhất trong quá trình cải tạo đất.

Sử dụng Phân hữu cơ truyền thống như: Phân rơm, xác lá cỏ khô, phân chuồng (phân bò, phân gà,…), phân trùn quế,.. để tăng độ tơi xốp, cải tạo kết cấu đất, tăng tính thấm, giữ nước, giữ phân bón, tạo điều kiện phát triển rễ mạnh, hấp thu phân bón hiệu quả, tạo môi trường cho vi sinh vật có lợi phát triển đối kháng nấm bệnh gây hại rễ.

Kỹ thuật bón phân hữu cơ để cải tạo đất:

Có thể cung cấp hữu cơ truyền thống ngay tại vị trí rễ với lượng vừa đủ, sau đó xẻ rảnh cách xa rễ và đổ hữu cơ khối lượng nhiều hơn để tạo tiền đề cho nhiều năm về sau khi rễ phát triển đến vị trí đó sẽ nhận có đất tốt để phát triển.

Lưu ý: Có thể sử dụng hữu cơ khoáng/hữu cơ thương mại nhưng giá cao hơn hữu cơ truyền thống và khó áp dụng số lượng lớn hơn.

Bón phân hữu cơ truyền thống có cần cộng thêm phân bón khác không?

Những giải pháp thường được áp dụng cùng với hữu cơ để cung cấp chất cải tạo đất, hỗ trợ kích rễ và đồng thời cung cấp thêm vi sinh đối kháng nấm bệnh bảo vệ vùng rễ của cây trồng:

• Đối với Hữu cơ hoai mục đã xử lý Trichoderma: có thể xử lý cùng Humic để vừa cải tạo đất vừa giúp kích rễ, tái tạo rễ nhanh hơn
• Hữu cơ đổ vào rãnh ở khu vực rễ chưa phát triển đến: có thể kết hợp cùng nấm vi sinh Trichoderma để giúp phân hủy hữu cơ (có thể cộng lân nung chảy)

Bước 3. Kích rễ - tái tạo bộ rễ sau khi cải tạo đất

Sau khi đất đã được cải tạo về mặt cấu trúc và dinh dưỡng, bước tiếp theo là kích thích bộ rễ phát triển mạnh mẽ để tận dụng tối đa điều kiện đất mới.

Kích rễ, tái tạo bộ rễ không phải là bước cải tạo đất nhưng đây là bước quan trọng để thúc đẩy cho sự phát triển của cây trồng, tạo tiền đề để cây hấp thu dinh dưỡng tốt nhất và kết hợp để tiện công lao động, bổ trợ nâng cao hiệu quả cải tạo đất và tạo rễ.

Các vật liệu đưa vào để kích tạo rễ cũng là vật liệu hỗ trợ cải tạo đất:

• Phân bón humic: là vật liệu cải tạo độ tơi xốp của đất, giúp đất thông thoáng có nhiều oxi tạo điều kiện phù hợp nhất cho bộ rễ phát triển. 
• Nấm trichoderma: là nấm đối kháng giúp phân giải các xác bã hữu cơ khó tiêu thành dinh dưỡng cây có thể hấp thu, làm tăng vi sinh có lợi trong đất và giúp đối kháng các nấm có hại gây bệnh rễ như nấm phytophthora, fusarium,....

Bộ giải pháp hoàn hảo cải tạo đất – kích rễ - đối kháng nấm bệnh:

Hữu cơ + Humic + tricho: Bộ ba này có tác dụng bổ trợ lẫn nhau: hữu cơ giúp cải tạo cấu trúc đất, Humic giúp kích rễ và giữ dinh dưỡng, còn Trichoderma hỗ trợ phân hủy hữu cơ đồng thời bảo vệ vùng rễ khỏi nấm bệnh gây hại. Tùy theo tình trạng cây và mức độ phục hồi, quá trình kích rễ có thể lặp lại 2–3 lần bằng các kỹ thuật khác nhau.

Kích rễ mấy lần khi cải tạo đất để phục hồi và kích rễ ra mạnh?

Tùy theo tình trạng cây trồng và quá trình phục hồi cây mà việc kích – tạo rễ có thể được thực hiện từ 2 - 3 lần và áp dụng nhiều kỹ thuật khác nhau.

Sau khi rãi Humic + hữu cơ truyền thống + nấm vi sinh Trichoderma, bà con có thể kết hợp tưới Humic cùng hữu cơ dạng lỏng để cung cấp thêm các dưỡng chất khác cho cây và hỗ trợ bộ rễ phát triển mạnh.

Bộ đôi cải tạo đất, giải mặn, kích tạo rễ, chống sốc: Caoni MKA (5- 10l/ha) + Humic 8-10kg/ha

• Humic là chất kích tạo rễ, hỗ trợ cải tạo đất, giúp giữ nước, giữ dinh dưỡng làm tăng hiệu quả sử dụng phân bón.
• Caoni MKA là phân bón hữu cơ dạng lỏng chứa Canxi, đạm nitrat, axit fulvic, chất hữu cơ, trong đó axit fulvic là chất kích thích sinh học thúc đẩy việc ra rễ và chống sốc cho cây trồng hiệu quả đặc biệt là trong mùa nắng.

Sự kết hợp của Humic + Caoni MKA tạo nên cơ chế cải tạo đất mạnh mẽ, phá kết cấu bề mặt đất chai cứng trở trên tơi xốp hơn. Đồng thời Caoni giúp hạ phèn, giải mặn cung cấp canxi và đạm nitrat giúp cây trồng cứng cáp, phát triển mạnh.

Bước 4. Phân bón hóa học thúc đẩy quá trình phục hồi và bổ sung dinh dưỡng theo từng giai đoạn của cây trồng

Cung cấp phân bón hóa học không phải là bước cải tạo đất trực tiếp nhưng là thao tác để giảm áp lực cung cấp dinh dưỡng từ đất trồng cho cây. Việc cung cấp phân bón hóa học và phân bón hữu cơ ở tỉ lệ phù hợp sẽ cung cấp lượng dinh dưỡng kịp thời và nhanh chóng cho cây trồng, khôi phục hệ sinh thái đất và giúp phục hồi độ màu mỡ của đất.

Hoàn thiện quá trình cải tạo đất: Sau khi tạo điều kiện thuận lợi cho rễ phát triển, cải tạo đất và cung cấp vi sinh cho đất, việc kích rễ được thực hiện hiệu quả và rễ tơ đã hình thành là thời điểm cung cấp phân bón có hiệu quả cao.

Bà con cần cung cấp dinh dưỡng cho cây để nuôi đọt, hoa hoặc trái. Phân bón hóa học áp dụng giai đoạn này tùy thuộc tình trạng cây, thời tiết và giai đoạn cây trồng. Xem xét chọn NPK hoặc phân bón khác phù hợp theo từng giai đoạn phát triển của cây.

Các công thức phân bón theo từng giai đoạn phát triển của cây:

• Giai đoạn kiến thiết cơ bản, cây con, phục hồi sau thu hoạch: NPK đạm cao (30-10-10; 20-10-10; 21-17-3; 25-25-5; 27-6-6,..), có thể kết hợp thêm DAP, Canxi nitrat để thúc đẩy quá trình phục hồi rễ nhanh và phát triển tốt.
• Giai đoạn nuôi hoa: NPK chuyên dùng như 20-10-10, NPK ba số bằng nhau; 12-11-18; 20-20-15,…
• Giai đoạn nuôi trái: NPK chuyên dùng như 20-10-10; NPK ba số bằng nhau; 12-12-17; 20-20-15; 15-5-20;… Canxi nitrat; Kali magie sunphat; Kali sunphat

Lưu ý: Bà con cần sử dụng phân bón một cách hợp lý, đúng thời điểm, đồng thời lưu ý tỉ lệ giữa hữu cơ và hóa học tùy theo cây trồng, thời điểm áp dụng để duy trì cấu trúc tơi xốp của đất, pH ổn định, duy trì hoạt động của VSV có lợi, sử dụng hiểu quả phân bón và bảo vệ vùng rễ cây trồng.

Kết luận: Cải tạo đất trồng hiệu quả giúp đất tốt, cây phát triển khỏe - năng suất cao!

Cải tạo đất là một quá trình đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa các biện pháp cơ học, sinh học và dinh dưỡng. Khi được thực hiện đúng cách, quy trình MKA 4 bước cải tạo đất bao gồm phá vỡ kết cấu đất, bổ sung hữu cơ cho đất, kích thích bộ rễ và cung cấp dinh dưỡng sẽ giúp đất phục hồi toàn diện cả về cấu trúc lẫn hệ sinh thái bên trong.

Đối với cây ăn trái và cây công nghiệp, việc cải tạo đất không chỉ giúp cây phát triển khỏe mạnh mà còn nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và kéo dài tuổi thọ vườn cây. Đây chính là nền tảng quan trọng để hướng đến một nền nông nghiệp bền vững và hiệu quả lâu dài.

xem thêm:

Cách tăng sức đề kháng cho cây trồng

Humic kích rễ mạnh không?