Trong các vườn cây ăn trái xuất hiện một số loại bệnh như vàng lá thối rễ, nứt thân xì mủ trên sầu riêng làm cho cây sinh trưởng, phát triển kém, còi cọc và một số trường hợp bệnh nặng có thể làm chết cây. Nguyên nhân chủ yếu là do một loại nấm có tên là Phytophthora spp. gây nên. Vậy nấm này từ đâu mà ra và cách phòng trị nứt thân xì mủ trên sầu riêng như thế nào?
Trong bài viết này kỹ thuật nông nghiệp MKA sẽ hướng dẫn bà con cách phòng và trị bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng theo quy trình 3 tác động Tưới - Phun - Quét chuẩn kỹ thuật từ Sức Khỏe Cây Trồng MKA.
1. Biểu hiện thường gặp của bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng
Hình 1: Biểu hiện bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng
Bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng sẽ biểu hiện hầu hết trên các bộ phận của cây:
Biểu hiện dưới rễ (Giai đoạn ngầm)
Rễ non bị thối đen, vỏ rễ dễ tuột ra khỏi lõi gỗ. Khả năng hút nước và dinh dưỡng bị tê liệt.
Biểu hiện trên thân, cành (Giai đoạn xì mủ)
-
Dấu hiệu sớm: Thân hoặc cành cây có những vùng bị úng nước, sậm màu hơn bình thường.
-
Dấu hiệu điển hình: Vỏ cây nứt ra, ứa ra các giọt nhựa (mủ) màu nâu đỏ, dính luộc. Lớp vỏ bên trong vùng xì mủ bị thối đen, sũng nước và có mùi hôi.
Biểu hiện trên lá và trái
-
Lá: Lá chuyển sang màu vàng úa ngả xám, rụng hàng loạt từ dưới thấp lên cao, khiến cây trơ cành.
-
Trái: Xuất hiện các đốm thối màu nâu xám, lan rộng rất nhanh, bề mặt vết thối có lớp tơ nấm màu trắng đục. Trái bị rụng thối hàng loạt khi gặp mưa nhiều.
2. Nguyên nhân và điều kiện phát sinh bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng
Hình 2: Nấm Phytophthora gây bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng
Tác nhân chính: Nấm Phytophthora palmivora
Bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng do tác nhân chính là nấm Phytophthora gây ra. Đây là một loại oomycete (nấm trứng) có khả năng sinh sản và lây lan cực kỳ nhanh chóng thông qua các bào tử động (có đuôi và tự bơi được trong nước).
Bên cạnh đó, sự kết hợp giữa nấm Phytophthora và nấm Fusarium cùng một số loài vi khuẩn cơ hội thường khiến vết bệnh thối loét nghiêm trọng hơn.
Cơ chế lây nhiễm và điều kiện phát sinh bệnh
Nấm phytophthora thường lưu tồn trong đất. Khi gặp điều kiện thuận lợi bào tử sẽ phát triển và tấn công vào vết ở rễ và di chuyển đến các vị trí khác. Ngoài ra, bào từ cũng phát nhờ gió và nước đến các vị trí khác trên vườn.
-
Môi trường lý tưởng: Nấm phát triển mạnh mẽ nhất trong điều kiện nhiệt độ từ 15–30°C, ẩm độ không khí cao, đặc biệt là vào mùa mưa dầm kéo dài hoặc những vùng đất bị ngập úng, thoát nước kém.
-
Con đường tấn công: Nấm tồn tại sẵn trong đất, nguồn nước hoặc tàn dư cây trồng.
-
Bào tử nấm nảy mầm và xâm nhiễm vào rễ cây (gây vàng lá thối rễ), sau đó mạch dẫn đưa nấm đi lên thân, cành.
-
Nấm cũng có thể trực tiếp xâm nhập qua các vết thương cơ giới do gió bão, công cụ làm vườn, hoặc các vết chích hút của sâu mọt đục cành
-
Bệnh nứt thân xì mủ phát triển ở những vườn thường xuyên bị ngập úng, rập rạp thiếu ánh nắng, mô trồng cây thấp, thoát nước kém, pH thấp do sử dụng nhiều hóa học, ít hữu cơ, vi sinh có lợi kém phát triển.
-
Tác hại của bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng
Bệnh nứt thân xì mủ sẽ làm cho quá trình vận chuyển chất dinh dưỡng trên cây bị gián đoạn (cháy đầu rễ: Lông hút). Cây sẽ không được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết sẽ làm cho cây sinh trưởng, phát triển kém, còi cọc. Khi cây bị bệnh sẽ gây vàng lá, cháy lá khô đọt rụng lá non, chơ ngọn, nứt thân, xì mủ, chảy nhựa và một số trường hợp bệnh nặng có thể làm chết cây.
3. Cách phòng bệnh nứt thân xì mủ định kỳ (hạ mật số nấm)
Phòng bệnh luôn là giải pháp tiết kiệm chi phí và bảo vệ bộ rễ sầu riêng an toàn nhất trước khi nấm Phytophthora bùng phát.
Biện pháp canh tác:
Mô liếp cao, thoát nước tốt, xử lý vôi, cải tạo đất, sử dụng nhiều phân hữu cơ và nấm đối kháng Trichoderma, hạn chế phân hóa học đặc biệt là đạm. Cân đối đa trung vi lượng để cây cứng cáp, sinh trưởng đồng đều.
Cắt cành tạo tán thông thoáng vùng gốc, không để vườn rậm rạp, giữ cỏ dại phát triển vừa phải, tạo ánh nắng, giảm áp lực sâu bệnh. Phun phòng bệnh định kỳ hoặc kích kháng cho cây (lân 2 chiều).
Xử lý trên nền đất
Biện pháp sử dụng vôi: Vào đầu mùa mưa nên rải vôi hoặc tưới tinh vôi cho toàn vườn để sát nấm khuẩn trên nền đất, trung hòa axit trong nước mưa, giúp cải tạo độ tơi xốp của đất, nâng pH, tạo sự thông thoáng để oxi vào vùng rễ giúp rễ hô hấp tốt. Ngoài ra, cũng có thể quét tinh vôi cho gốc cây (0.5-1m thân từ mặt đất lên) để hạn chế sự phát triển và lây lan của nấm bệnh. Có thể lặp lại vôi ở cuối mùa mưa tùy theo tình trạng thực tế.
Biện pháp tưới thuốc: Tưới thuốc bệnh định kỳ trên nền đất quanh vùng rễ phát triển khi cây từ năm thứ 2 trở lên. Tùy theo tình hình thực tế có thể áp dụng 1-2 lần/ năm ở đầu mùa mưa và cuối mùa mưa (áp dụng cách thời điểm xử lý vôi 5-7 ngày). Sau bước xử lý 5-7 ngày, cần bổ sung nấm đối kháng Trichoderma kết hợp Hữu cơ bảo vệ vùng rễ và điều kiện để vi sinh vật có lợi phát triển.
Các hoạt chất thuốc bệnh phổ biến: Metalaxyl, Dimethomorph, Fosetyl Aluminium, Mancozeb, Cymoxanil, Copper, Phosphonate,..
4. Nguyên tắc trị bệnh nứt thân xì mủ: Biện pháp nào quyết định hiệu quả?
Khi vườn sầu riêng bị nấm hại tấn công, bà con thường không biết nên Tưới gốc, Phun lá hay Quét thân, biện pháp nào hiệu quả. Với khuyến cáo từ kỹ thuật nông nghiệp MKA, biện pháp tưới gốc là biện pháp cốt lõi mang tính quyết định hiệu quả cao nhất.
Vì nấm phytophthora phần lớn phát triển và tích lũy mật số cực cao từ nền đất. Biện pháp tưới trực tiếp vào vùng rễ giúp hạ mật số nấm xuống mức thấp nhất, đồng thời kích thích cây hấp thu thuốc lưu dẫn ngược lên thân, cành và lá để tiêu diệt mầm bệnh tận gốc.
Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao nhất, bà con cần kết hợp đồng bộ:
-
Tưới gốc: Tiêu diệt nguồn nấm trong đất, bảo vệ bộ rễ.
-
Phun lá: Diệt các bào tử lơ lửng bám trên bề mặt lá, cành để tránh lây lan.
-
Quét thân: Xử lý cục bộ vết thương hở, làm khô vết xì mủ nhanh chóng.
5. Quy trình 3 bước trị bệnh nứt thân xì mủ khi cây bị nhiễm nấm phytophthora
Khi cây sầu riêng đã có biểu hiện nhiễm bệnh (vết nứt chảy mủ trên thân, lá bị vàng hoặc rụng), bà con cần lập tức áp dụng đồng bộ 3 tác động: Tưới gốc, Phun lá và Quét vết thương. Trong đó, tưới gốc là bước cốt lõi quyết định trên 50% hiệu quả trị bệnh.
Bước 1: Kỹ thuật tưới gốc dập dịch (3 cử quan trọng)
Nấm bệnh tập trung chủ yếu dưới nền đất rễ. Tưới gốc giúp thuốc hấp thu qua rễ và lưu dẫn ngược lên thân, cành để tiêu diệt nấm bên trong.
-
Cử 1 (Ngay khi phát hiện bệnh): Tưới toàn vườn (cả cây bệnh và cây khỏe để ngăn lây lan). Dùng Metalaxyl 35% với liều cao từ 1.5g / 1 lít nước, tưới ướt đẫm theo đường kính tán.
-
Cử 2 (Cách cử một 5 ngày): Sử dụng hoạt chất Lân 2 chiều (Phosphonate) kết hợp với thuốc kháng sinh Kasugamycin. Lân 2 chiều giúp kích hoạt cơ chế tự tạo kháng thể của cây, phối hợp kháng sinh để cô lập hoàn toàn vết bệnh.
-
Cử 3 (Cách cử hai 5 ngày): Lúc này nấm bệnh đã được kiểm soát >80%. Tiếp tục tưới Metalaxyl liều thấp (0.5g - 1g/lít) kết hợp trộn thêm Hữu cơ nước hoặc Amino Acid nhằm kích thích rễ tơ phát triển trở lại, giúp cây phục hồi nhanh chóng.
Lưu ý: Trước khi xử lý thuốc trừ bệnh cần vệ sinh vườn, thu dọn cỏ dại, lá cây dưới gốc, xới nhẹ gốc và bà con chỉ nên tiến hành tưới thuốc khi đất có độ khô ráo nhất định. Nếu trời đang mưa dầm, đất sũng nước, việc tưới thuốc sẽ khiến thuốc bị loãng hoặc trôi mất. Trường hợp mưa quá nhiều, hãy rải vôi khử trùng trước để hút ẩm và ổn định pH đất
Bước 2: Phun thuốc qua lá ngăn bào tử lây lan
Song song với tưới gốc, bà con cần phun phủ tán lá để dập tắt các bào tử nấm đang bay lơ lửng trong không khí.
-
Cử 1: Phun hỗn hợp thuốc lưu dẫn và tiếp xúc (Ví dụ: Metalaxyl + Mancozeb) giúp bảo vệ bề mặt lá nhanh chóng.
-
Cử 2 (Cách cử một 7 – 10 ngày): Phun các dòng thuốc gốc Đồng hữu cơ dạng SC (Oxine Copper). Dạng SC cực kỳ mát cây, giúp sát khuẩn diện rộng, quét sạch nấm và vi khuẩn trên lá, thân mà không lo cháy lá.
Bước 3: Quét thuốc trực tiếp lên vết xì mủ trên thân
Đối với các vết thương cục bộ bị nứt nẻ và chảy mủ dính trên thân cành:
-
Cạo vết bệnh: Dùng dao sạch cạo bỏ toàn bộ phần vỏ gỗ đã bị thối đen cho đến khi chạm đến lớp vỏ khỏe mạnh.
-
Quét thuốc đậm đặc: Sử dụng thuốc dạng sệt từ hoạt chất lưu dẫn mạnh như Oxine Copper, Dimethomorph hoặc hỗn hợp Metalaxyl + Mancozeb quét trực tiếp vào vết thương vừa cạo.
-
Tần suất thực hiện: Quét lại từ 2 – 3 lần, mỗi lần cách nhau 4 – 5 ngày cho đến khi vết bệnh khô hoàn toàn, không còn chảy mủ.
Lưu ý: Bước 2 và bước 3 là Kỹ thuật Phun và Quét Thân nên xử lý đồng bộ để đạt hiệu quả cao hơn.
6. Những sai lầm phổ biến khi trị nứt thân xì mủ khiến cây bị nặng hơn
|
Sai lầm của bà con |
Hậu quả |
Giải pháp từ MKA |
|
Bón phân hóa học (nhất là Đạm/NPK) khi cây đang bệnh |
Thúc nấm phát triển mạnh hơn, làm rễ thối nặng hơn dẫn đến chết cây. |
Tuyệt đối ngưng mọi loại phân bón vô cơ cho đến khi cây hoàn toàn hết bệnh. |
|
Tưới thuốc đậm đặc liên tục hàng ngày |
Làm "cháy" rễ non, cây ngộ độc thuốc và không thể phục hồi. |
Tuân thủ khoảng cách tối thiểu giữa các lần tưới từ 5 ngày trở lên. |
|
Tưới thuốc trị bệnh ngay giữa trời mưa dầm |
Thuốc bị rửa trôi, loãng mất tác dụng, lãng phí chi phí cực lớn. |
Rải vôi trước, đợi đất khô ráo mới tiến hành xử lý thuốc bảo vệ thực vật. |
Kết luận
Bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng tuy nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và trị dứt điểm nếu bạn hiểu rõ nguyên lý hoạt động của nấm Phytophthora. Với các lưu ý và quy trình xử lý bệnh nứt thân xì mủ do nấm Phytophthora gây bệnh trên cây sầu riêng. Tùy vào tình trạng biểu hiện bệnh trên cây trồng mà bà con có thể áp dụng đúng biện pháp xử lý kịp thời để cây trồng không bị nhiễm bệnh và phát triển khỏe mạnh.
Nếu bà con có nhu cầu tư vấn về sản phẩm và kỹ thuật cây trồng hãy liên hệ ngay với đội kỹ thuật nông nghiệp công ty TNHH giải pháp Nông Nghiệp Mekongagri qua số điện thoại: 0984 279 538 để được hỗ trợ tư vấn nhiệt và miễn phí giúp bà con quản lý hiệu quả bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng.
Xem thêm:
