Nấm đối kháng Trichoderma là gì? Cách dùng, thời điểm bón để phòng thối rễ và tuyến trùng

Bệnh thối rễ và tuyến trùng phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt, mưa kéo dài. Quản lý bằng thuốc hóa học hiệu quả nhanh nhưng sẽ có ảnh hưởng đến các vi sinh vật có lợi trong đất. Do đó, biện pháp kiểm soát nấm bệnh sinh học được đánh giá là một giải pháp an toàn, bền vững lâu dài cho đất đai và cây trồng.

Trichoderma spp. là nấm đối kháng được sử dụng với vai trò như thuốc nấm sinh học với khả năng đối kháng nấm bệnh, tuyến trùng trong đất và giúp tăng cường độ phì nhiêu của đất qua hoạt động của cộng đồng vi sinh vật có lợi từ đó duy trì năng suất đất trong thời gian dài.

Trong bài viết này Kỹ thuật Nông Nghiệp MKA chia sẻ cách sử dụng Trichoderma trong phòng tuyến trùng và nấm bệnh hiệu quả vào đầu mùa mưa.

1. Trichoderma là gì?

Tên khoa học: Trichoderma spp.

Nhóm: Ascomycota

Họ: Hypocreaceae

Hình 1: Nấm đối kháng trichoderma

Trichoderma là một chi nấm sợi có lợi thuộc nhóm nấm túi (Ascomycota), lớp Sordariomycetes và họ Hypocreaceae.

Trong nông nghiệp, Trichoderma được phân vào nhóm nấm có lợi (vi sinh vật có ích), được sử dụng như một loại chế phẩm sinh học phòng trừ nấm bệnh và tuyến trùng không làm ảnh hưởng đến vi sinh vật trong đất.

Đặc tính hữu dụng nổi bật của Trichoderma là khả năng đối kháng, ức chế các loài nấm gây hại trên cây trồng đặc biệt là nấm gây thối rễ như: Pythium, Fusarium solani (Fs) và Rhizoctonia solani,…và khả năng phân giải hữu cơ (celluloza) giúp hoai mục nhanh các chế phẩm nông nghiệp (rơm rạ, lá cây khô, vỏ cà phê, phân chuồng). 

Đặc tính hoạt động: Trichoderma là nấm hoại sinh hiếu khí hoạt động tốt nhất trong điều kiện nhiệt độ từ 25°C đến 30°C và khả năng phát triển mật số trong khoảng 6-18 tháng. Tricho sống và phát triển trên cơ sở cần oxy và nguồn thức ăn như hoai mục xác bã thực vật, phân chuồng, rác thải,... chuyển hóa thành chất hữu cơ dễ hấp thu trong đất để cây trồng sử dụng giống như dinh dưỡng.

2. Trichoderma có tác dụng gì đối với đất đai và cây trồng?

Hình 1: Sơ đồ công dụng của nấm đối kháng trichoderma

Trichoderma giúp đối kháng nấm bệnh bằng biện pháp sinh học an toàn, diệt nấm bệnh gây hại với 3 cơ chế:

• Cơ chế ký sinh: Khi sử dụng nấm đối kháng Trichoderma sẽ bám vào ký chủ là những nấm gây hại. Trichoderma tiết ra những enzyme phân giải và lấy dinh dưỡng của nấm hại từ từ và tiếp tục nhân mật số bám vào những nấm bệnh khác.
• Cơ chế đối kháng: Đây là cơ chế quan trọng nhất trong tác dụng của tricho để diệt nấm hạ trong đất. Tricho sẽ tiết ra các enzyme đóng vai trò như kháng sinh làm phân giải các chất cấu tạo nên vách tế bào của nấm bệnh làm nấm bệnh không thể phát triển.
• Cơ chế cạnh tranh dinh dưỡng: Trichoderma phát triển sẽ nhân mật số trong thời gian hoạt động. Trichoderma nhân mật số làm giảm quần thể mầm bệnh xung quanh rễ cây thông qua việc cạnh tranh dinh dưỡng và không gian sống. Trichoderma không có khả năng di chuyển, nhưng có thể nhân mật số, mật số càng cao khả năng ảnh hưởng của tricho càng lớn.

Hình 2: Minh họa cơ chế tiêu diệt nấm của trichoderma

Nấm đối kháng trichoderma giúp kích thích sự phát triển của cây trồng

Trichoderma hoạt động xung quanh cùng rễ, tạo cộng đồng vi sinh vật có lợi trong đất bảo vệ bộ rễ và tạo điều kiện thuận lợi để rễ cây phát triển. Chúng tích cực hỗ trợ cho sự phát triển của cây, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của cây thông qua việc tiết ra các phân tử kích thích sự phát triển của cây.

Đồng thời, Trichoderma còn giúp tăng cường khả năng chống oxy hóa và sức đề kháng toàn bộ của cây, tăng cường khả năng phục hồi của cây chống lại bệnh hại.

Vai trò đối với đất đai, Trichoderma giúp duy trì năng suất đất lâu dài.

Nấm vi sinh Trichoderma giúp phân hủy xác bả thực vật thành chất hữu cơ dễ hấp thu tốt cho cây trồng và tăng độ phì nhiêu của đất trồng.

Hình 3: Sử dụng trichoderma nấm vi sinh để ủ phân hữu cơ

 

3. Những sai lầm khiến nấm Trichoderma chết sạch

Bón lên nền đất cằn cỗi, thiếu nguồn thức ăn

Trichoderma là nấm hoại sinh, chúng cần thức ăn hữu cơ để tồn tại và nhân mật số. Nếu bà con tưới nấm lên một vùng đất chai cứng, trơ trọi, không có cỏ khô, lá rụng hay phân hữu cơ, nấm sẽ không thể phát triển và nhanh chóng bị lụi tàn.

Phơi nắng trực tiếp hoặc để đất ngập úng

• Nhiệt độ: Trichoderma hoạt động tốt nhất ở mức 25°C - 30°C. Nấm sẽ bị tiêu diệt nếu tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời gắt hoặc nhiệt độ đất vượt quá 30°C.
• Ngập úng: Khi đất bị úng nước lâu ngày do mưa lũ hoặc thoát nước kém, môi trường sẽ bị mất oxy, khiến dòng nấm hiếu khí này bị ngạt và chết hoàn toàn.

Mẹo khi ủ phân với tricho: Trong đống ủ hữu cơ, nhiệt độ bên trong có thể lên tới 50°C - 60°C làm nấm trichoderma khó phát triển. Đó là lý do vì sao từ 7 - 10 ngày bà con cần đảo đống ủ một lần để đưa lớp nấm bên ngoài vào trong, giúp quá trình phân hủy diễn ra đồng đều.

Phối trộn trực tiếp với phân hóa học có tính "nóng"

Tuyệt đối không trộn chung Trichoderma dạng bột với các dòng phân đơn tính hoặc hỗn hợp có hàm lượng gốc muối cao như Urea, Kali, SA hoặc các dòng NPK ba màu phối trộn thô. Sự tiếp xúc trực tiếp này sẽ làm biến đổi áp suất thẩm thấu và giết chết bào tử nấm ngay lập tức.

4. Các thời điểm bổ sung Trichoderma hiệu quả nhất

Bổ sung nấm đối kháng Trichoderma vào các thời điểm cụ thể sau đây để đạt hiệu quả cao nhất:

Khi hệ vi sinh vật đất bị ảnh hưởng (Sau khi tưới thuốc bệnh)

• Thời điểm: Khoảng 5 – 7 ngày sau khi tưới thuốc trị bệnh bằng hóa học hoặc kháng sinh cho đất.
• Lý do: Thuốc diệt nấm bệnh cũng đồng thời tiêu diệt luôn cả các vi sinh vật có lợi trong đất. Việc chủ động bổ sung Trichoderma sau đó sẽ giúp tái tạo lại mật số nấm có lợi nhằm bảo vệ đất.

Giai đoạn phục hồi cây sau thu hoạch (kết hợp phân bón hữu cơ)

• Thời điểm: Sau khi thu hoạch xong, kết hợp chung trong đợt bón phân hữu cơ phục hồi.
• Lý do: Trải qua giai đoạn nuôi trái, cây bị suy yếu và bộ rễ dễ bị nấm bệnh tấn công. Bổ sung Trichoderma lúc này giúp bảo vệ rễ non và tăng cường khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Xử lý trước khi mùa mưa bắt đầu

• Thời điểm: Trước khi những đợt mưa kéo dài quay trở lại.
• Lý do: Mùa mưa là thời điểm áp lực nấm bệnh trong đất tăng cao. Bổ sung Trichoderma trước đó giúp chúng kịp nhân mật số đủ dày để cạnh tranh và đối kháng hiệu quả với nấm hại.
• Lưu ý: Nếu mùa mưa kéo dài, bạn nên duy trì xử lý định kỳ 3 – 4 tháng một lần.

Xử lý sau các đợt cắt cỏ trong vườn để tận dụng nguồn thức ăn

• Thời điểm: Sau khi phát cỏ và tận dụng nguồn cỏ khô này để tủ quanh gốc cây.
• Lý do: Trichoderma là nấm hoại sinh, cần có nguồn thức ăn chứa xenlulo để sinh trưởng. Khi bạn tưới Trichoderma lên lớp cỏ tủ, chúng sẽ sử dụng chính lớp cỏ này làm thức ăn, nhân mật số nhanh chóng và giúp phân hủy cỏ thành chất hữu cơ cho cây.

Xử lý cùng với phân chuồng / phân hữu cơ

• Thời điểm: Trộn chung khi ủ phân chuồng (cho hoai mục trước khi bón) hoặc trộn chung với các loại phân hữu cơ dạng bột khi gieo bón ra vườn.
• Lý do: Hữu cơ và phân chuồng là chất nền tuyệt vời cung cấp thức ăn cho Trichoderma phát triển tốt nhất.

5. Sử dụng Trichoderma bao nhiêu lần trong năm? Dùng càng nhiều có càng tốt?

Vì giá thành của nấm trichoderma tương đối rẻ và dễ mua nên nhiều bà con có tâm lý "bón càng nhiều càng tốt", bón liên tục mỗi lần rải phân để tăng độ dày cho lớp màng bảo vệ.

Thực tế, trên một đơn vị diện tích đất, mật độ vi sinh vật sinh sống luôn có một ngưỡng giới hạn nhất định. Dù bà con có đổ một lượng lớn nấm xuống đất thì chúng cũng không thể tăng sinh vượt ngưỡng tự nhiên này.

• Thời gian sống tự nhiên: Trong điều kiện lý tưởng (không bị ảnh hưởng bởi hóa chất), Trichoderma có thể tồn tại và phát triển trong đất từ 6 đến 18 tháng.
• Tần suất khuyến cáo: Một năm bà con chỉ cần bổ sung từ 2 đến 3 lần (tương đương khoảng 4 - 6 tháng một lần) là hoàn toàn đủ để duy trì mật độ phòng bệnh tốt nhất.

Bà con có thể xem xét sau các lần tưới thuốc bệnh hoặc các lần bón hữu cơ phục hồi sau thu hoạch. Vì sau khi tưới thuốc bệnh và sau thu hoạch sử dụng thuốc trừ sâu các nấm có lợi trong đất cũng bị tiêu diệt, vì vậy bà con nên bổ sung tricho lại để đối kháng tự nhiên các nấm bệnh hại trong đất.

6. Trichoderma: Dùng đơn hay phối hợp với phân bón khác?

Trichoderma hoàn toàn có thể dùng đơn lẻ hoặc phối hợp phân bón khác, nhưng việc phối hợp với các loại phân bón phù hợp sẽ mang lại hiệu quả cao hơn gấp nhiều lần so với việc dùng đơn lẻ.

Khi nào nên DÙNG ĐƠN LẺ?

Bà con chỉ nên dùng Trichoderma đơn lẻ (hòa nước tưới hoặc rải trực tiếp) khi rơi vào các trường hợp sau:

• Đất vườn đã giàu sẵn chất hữu cơ: Nền đất có sẵn nhiều xác bã thực vật, lá khô, hoặc rơm rạ phủ gốc.
• Vừa bón lót phân hữu cơ trước đó: Đất đã được rải một lượng phân chuồng hoai mục hoặc hữu cơ vi sinh dày dặn.

Lưu ý: Vì Trichoderma là nấm hoại sinh (sống nhờ phân hủy chất hữu cơ). Nếu tưới đơn lẻ nấm lên một nền đất cằn cỗi, đất sét, thiếu mùn hữu cơ và không có cỏ che phủ, bào tử nấm sẽ không có thức ăn để sinh sôi và nhanh chóng bị ánh nắng mặt trời tiêu diệt (vì tia cực tím có thể diệt nấm trong vòng 2 giờ).

Tại sao nên DÙNG PHỐI HỢP? (Giải pháp tối ưu nhất)

Việc trộn phối Trichoderma với phân bón khác mang lại hai lợi ích chính: Nuôi nấm tốt hơn và Tiết kiệm công lao động.

Các loại phân bón phối hợp tốt nhất với Trichoderma, giúp nấm có môi trường và nguồn thức ăn dồi dào để sinh sôi nhanh chóng:

• Phân hữu cơ (Hữu cơ bột, hữu cơ vi sinh, phân chuồng hoai mục, hữu cơ lỏng...): Khi trộn nấm với phân hữu cơ để bón, phân hữu cơ đóng vai trò như một "nhà kho thức ăn" giúp nấm bám vào và nhân mật số cực nhanh ngay sau khi xuống đất.
• Axit Humic (Kích rễ): Humic hoàn toàn cộng hưởng rất tốt với Trichoderma. Công thức phối hợp lý tưởng: Trichoderma + Phân hữu cơ + Kích rễ Humic. Cách này vừa giúp bón phân, vừa kích rễ mạnh, vừa tạo hàng rào bảo vệ rễ, giúp tiết kiệm tối đa công lao động

Các loại phân bón CÓ THỂ kết hợp (Nhưng phải dùng đúng cách)

• Phân Lân (Super lân, lân nung chảy): Phân lân thường được dùng kết hợp rất nhiều với Trichoderma trong quy trình ủ hoai mục phân chuồng, phân hữu cơ. Lân hỗ trợ quá trình phân hủy diễn ra tốt hơn và kích thích bộ rễ phát triển sau này.
• Phân NPK: Đối với NPK bón gốc bà con có thể hòa tan lượng nhỏ để kết hợp với Trichoderma hoặc NPK hòa tan để tiện công lao động trong một lần xử lý.

Hình 4: Phối trộn trichoderma với Humic, phân hữu cơ để tăng hiệu quả

Lưu ý quan trọng:

• Trichoderma dạng bột cần hòa tan kỹ.
• Không nên trộn Trichoderma dạng bột với các dòng hữu cơ dạng viên nở để rải khô. Sự chênh lệch lớn về kích thước hạt sẽ khiến lượng bột nấm bị rơi xuống đáy hoặc phân bố không đồng đều trên mặt đất. Trong trường hợp sử dụng hữu cơ viên, bà con nên rải phân viên trước, sau đó hòa Trichoderma vào nước để tưới đều lên trên.

7. Trichoderma kỵ với chất nào?

Vì Trichoderma bản chất là một chủng nấm sống có lợi, nó rất nhạy cảm và "kỵ" (không được trộn trực tiếp hoặc dùng chung) với các nhóm chất sau đây để tránh làm ảnh hưởng gây chết nấm Trichoderma:

Không cộng Trichoderma với thuốc bảo vệ thực vật trừ nấm và vi khuẩn

• Tác hại: Đây là "kẻ thù" lớn nhất của Trichoderma. Vì bản thân nó là nấm, nên bất kỳ loại thuốc hóa học nào có công dụng diệt nấm hoặc diệt khuẩn được tưới xuống đất đều sẽ tiêu diệt hoặc ức chế nghiêm trọng mật số nấm có lợi này.

Không cộng Trichoderma với Vôi (Vôi bột, vôi nông nghiệp)

• Tác hại: Vôi có tính sát khuẩn mạnh và làm thay đổi độ pH của môi trường đất một cách đột ngột. Nếu trộn chung Trichoderma với vôi hoặc bón chúng ngay cùng một thời điểm, bào tử nấm tricho sẽ bị hủy diệt hoàn toàn.

Không trộn trực tiếp Trichoderma với các loại phân bón hóa học

Việc ngâm chung hoặc trộn trực tiếp nấm dạng bột với phân hóa học ở nồng độ cao sẽ làm nấm bị xót và chết. Các loại phân đại kỵ bao gồm:

• Phân Ure.
• Phân SA (Ammonium Sulfate).
• Phân Kali clorua.
• Phân DAP: Cũng nằm trong diện hạn chế tiếp xúc trực tiếp vì nồng độ đậm đặc sẽ gây ức chế sự phát triển của bào tử.

8. Nguyên tắc giãn cách khi xử lý nấm đối kháng Trichoderma với Vôi và thuốc bệnh

Vôi bột (gây tăng pH đột ngột, sinh nhiệt) và thuốc trừ bệnh hóa học (diệt nấm phổ rộng, kháng sinh) là "kẻ thù không đội trời chung" của vi sinh vật có lợi.

Nếu vườn của bà con đang gặp áp lực bệnh cao và vừa phải xử lý hóa chất, hãy tuân thủ nghiêm ngặt bảng thời gian giãn cách dưới đây trước khi bổ sung lại Trichoderma:

Tác nhân xử lý trước đó	Thời gian giãn cách an toàn tối thiểu	Trạng thái đất phù hợp để bón Trichoderma
Tinh vôi (Tưới gốc/Phun lá)	3 - 5 ngày	pH đất đã nâng ở mức ổn định, không còn ức chế vi sinh.
Thuốc trị bệnh hóa học/thuốc tuyến trùng (Tưới gốc)	5 - 7 ngày	Nồng độ thuốc trong đất đã phân rã, không còn hoạt tính diệt nấm.
Vôi bột thông thường (Rải gốc)	7 - 10 ngày	Vôi đã tan hoàn toàn vào dung dịch đất, hết sinh nhiệt.

9. Trichoderma có trị được nấm phytophthora và tuyến trùng không?

câu trả lời từ Kỹ thuật MKA: Trichoderma KHÔNG thể "trị" (dập dịch) nhanh chóng khi cây đã bị bệnh nặng, nhưng lại có khả năng PHÒNG NGỪA và ỨC CHẾ nấm Phytophthora cùng tuyến trùng hiệu quả về lâu dài.

Trichoderma là một dạng nấm sinh học đối kháng không phải thuốc hóa học, không có tính năng diệt trừ mạnh và tức thời như thuốc bảo vệ thực vật.

Một khi nấm Phytophthora đã tấn công gây vàng lá thối rễ, hoặc tuyến trùng đã làm sưng bướu rễ nghiêm trọng, việc sử dụng Trichoderma làm phương án cứu cây chính là không thể khả thi. Lúc này, nấm có lợi không thể nhân mật số đủ nhanh để ngăn chặn sự tàn phá của bệnh hại.

Hình 5: Nấm đối kháng Trichoderma MKA

Kết luận

Nấm đối kháng Trichoderma có tác dụng như thuốc nấm sinh học, hiệu quả trong cơ chế phòng giúp đối kháng tuyến trùng, và hầu hết các loại nấm hại gây thối rễ. Ngoài ra, Trichoderma còn giúp thúc đẩy sự phát triển của cây trồng, nhờ tác dụng tạo cộng đồng vi sinh vật có lợi, cải thiện độ phì nhiêu của đất và tăng khả năng chịu đựng của cây trồng đối với căng thẳng. Vì vậy, Trichoderma được coi là một giải pháp quản lý nấm bệnh hiệu quả và bền vững!

Tuy nhiên, trường hợp cây đã có biểu hiện bệnh nặng bà con cần có giải pháp đặc trị chuyên biệt riêng. Bà con hãy liên hệ về MKA qua số điện thoại 0984 279 538 để được hỗ trợ kỹ thuật chi tiết hơn, cảm ơn quý bà con đã theo dõi MKA. Chân trọng và cảm ơn!

Xem thêm:

Trichoderma phối trộn với Humic được không?