Bệnh thối trái sầu riêng giai đoạn cận thu hoạch là một trong những bệnh nguy hiểm nhất trong mùa mưa, đặc biệt khi trái đã trưởng thành nhưng gặp mưa dầm kéo dài. Tác nhân chính thường liên quan đến nấm Phytophthora, ngoài ra còn có Colletotrichum, Phomopsis, Fusarium, Sclerotium… Bệnh làm trái thối, rụng hàng loạt, giảm năng suất, giảm chất lượng và thậm chí tiếp tục gây hư trái sau thu hoạch trong quá trình vận chuyển nếu không được quản lý kịp thời.

Vì vậy, để bảo vệ năng suất cuối vụ, bà con cần hiểu rõ: vì sao bệnh thối trái sầu riêng cận thu hoạch nguy hiểm, nguyên nhân do đâu, điều kiện nào làm bệnh phát triển mạnh và nên xử lý theo quy trình nào để đạt hiệu quả cao?

1. Vì sao bệnh thối trái sầu riêng cận thu hoạch cực kỳ nguy hiểm?

Bệnh thối trái do tổ hợp các chủng nấm nguy hại gây ra, điển hình nhất là Phytophthora spp. và Colletotrichum spp. (thán thư). Việc bệnh tấn công dồn dập vào giai đoạn trái trưởng thành, cận thu hoạch mang lại 3 mối nguy lớn:

Trái đã lớn thiệt hại kinh tế trực tiếp và tối đa

Khác với giai đoạn trái non, khi cây còn thời gian điều chỉnh mật độ trái (cây có thể tự rụng sinh học hoặc nhà vườn chủ động tỉa bớt), thối trái cận thu hoạch đánh thẳng vào túi tiền của nhà vườn.

Ở giai đoạn này, trái sầu riêng đã gần đạt trọng lượng và chất lượng thương phẩm là thành quả của cả quá trình chăm sóc nhiều tháng. Nếu trái bị thối hoặc rụng ở thời điểm này, nhà vườn mất trực tiếp năng suất và chi phí đầu tư gần như không thể thu hồi.

Bị động trước thời tiết mưa dầm

Tại nhiều vùng trồng sầu riêng, nhất là khu vực Tây Nguyên, giai đoạn trái trưởng thành và cận thu hoạch thường rơi vào mùa mưa mạnh, đặc biệt từ khoảng tháng 7 đến tháng 9.

Thời điểm này có thể xuất hiện mưa dầm kéo dài liên tục nhiều ngày, thậm chí cả tuần đến nửa tháng. Khi mưa liên tục, nhà vườn rất khó phun thuốc đúng lịch. Có khi vừa chuẩn bị phun thì gặp mưa, hoặc phun chưa xong thì trời lại mưa tiếp.

Điều này làm cho lớp thuốc bảo vệ trên trái bị rửa trôi, khoảng cách giữa các lần phun bị kéo dài, tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển mạnh.

Áp lực từ việc neo trái

Nhiều trường hợp trái đã đến ngày cắt nhưng do mưa gió liên tục hoặc cơm chưa lên đạt chuẩn, nhà vườn bắt buộc phải neo trái lại trên cây. Càng neo trái trong điều kiện ẩm ướt bão hòa, áp lực bệnh thối trái càng tăng lên theo cấp số nhân.

Trái có thể tiếp tục thối sau thu hoạch

Một điểm nguy hiểm của bệnh thối trái là nấm bệnh có thể đã xâm nhập từ ngoài vườn nhưng biểu hiện chưa rõ ngay. Sau khi thu hoạch, trong quá trình vận chuyển hoặc bảo quản, trái có thể tiếp tục bị thối, làm giảm giá trị hàng hóa.

Điều này đặc biệt nghiêm trọng với các lô hàng vận chuyển xa, xuất bán theo số lượng lớn hoặc cần đảm bảo mẫu mã, chất lượng ổn định.

2. Tác nhân gây bệnh thối trái sầu riêng

Phytophthora là tác nhân chính

Tác nhân chính gây bệnh thối trái sầu riêng thường là nấm Phytophthora palmivora. Đây là nhóm nấm rất nguy hiểm trên sầu riêng, phát triển mạnh trong điều kiện ẩm độ cao, mưa nhiều và thoát nước kém.

Phytophthora không chỉ gây thối trái mà còn liên quan đến nhiều bệnh nghiêm trọng khác như:

• Nứt thân xì mủ.
• Thối rễ.
• Cháy lá.
• Thối trái.
• Suy cây trong mùa mưa.

Vì vậy, nếu vườn đã từng bị nứt thân xì mủ, thối rễ hoặc có tiền sử bệnh Phytophthora, bà con cần đặc biệt chú ý phòng thối trái từ sớm.

Một số nấm khác cũng có thể gây thối trái

Ngoài Phytophthora palmivora, bệnh thối trái sầu riêng còn có thể liên quan đến một số nhóm nấm khác như:

• Colletotrichum.
• Phomopsis.
• Fusarium.
• Sclerotium.
• Một số nấm gây hại cơ hội khác trong điều kiện mưa dầm, ẩm độ cao.

Trong thực tế canh tác, nhiều nhóm nấm có thể cùng phát triển. Do đó, bà con không nhất thiết lúc nào cũng phải phân biệt chính xác từng loại nấm nếu không có xét nghiệm chuyên sâu. Điều quan trọng hơn là nhận diện đúng điều kiện phát sinh bệnh và sử dụng quy trình thuốc phổ rộng, luân phiên hoạt chất.

3. Nhận diện dấu hiệu tấn công của nấm gây bệnh trên trái trưởng thành

Bệnh thối trái phát triển trong mùa mưa (Ẩm độ cao, môi trường ẩm ướt)

• Thối trái do nấm Phytophthora: Vết bệnh ban đầu chỉ là một đốm nhỏ màu nâu xám sũng nước, thường xuất hiện ở phần đít trái hoặc các hốc gai. Chỉ sau 1 - 2 ngày mưa, vết thối lan rộng ra, chuyển sang màu đen sẫm, ăn sâu vào phần cùi và làm thối rữa phần cơm bên trong, có lớp tơ nấm màu trắng mịn bao phủ.
• Bệnh do Colletotrichum (Thán thư): Vết bệnh ban đầu xuất hiện các đốm nhỏ màu nâu sẫm nằm ở vị trí giữa các gai trái. Sau đó, các vết đốm nhỏ này có thể liên kết lại với nhau tạo thành những mảng thối lớn
• Bệnh do nấm Fusarium: biểu hiện là Vết thối hơi sũng nước, phần tơ nấm mọc ra thường có màu trắng hoặc màu hồng nhạt giống như màu cá hồi.
• Bệnh do nấm Phomopsis: Biểu hiện Tạo ra các vết bệnh có hình tròn và màu nâu đậm

Bệnh thối trái phát triển trong mùa nắng (Nhiệt độ cao)

• Thối trái do nấm Lasiodiplodia: biểu hiện trái ngược với mùa mưa, vết thối do loại nấm này gây ra thường bị khô ráo. Tuy nhiên, phần tơ nấm mọc lên trên vết bệnh lại có màu đen.Thường xuất hiện ở giai đoạn khi nhiệt độ cao kết hợp tưới nhiều, hoặc xuất hiện phổ biến ở giai đoạn sau thu hoạch.

Bệnh thối trái do lây nhiễm từ đất sau thu hoạch

• Do nấm Sclerotium: Khi thu hoạch, nếu bà con để trái sầu riêng tiếp xúc trực tiếp dưới nền đất ẩm hoặc trên cỏ ướt vào mùa mưa, nấm bệnh từ môi trường đất sẽ lây nhiễm lên trái.

Khi thấy bệnh xuất hiện trên một số trái, cần kiểm tra toàn vườn, đặc biệt là các vị trí tán rậm, trái gần thân, trái nằm thấp, khu vực vườn ẩm hoặc thoát nước kém.

Hậu quả của các vết thối dù do chủng nấm nào gây ra đều khiến trái bị rụng, hỏng hoàn toàn và lây lan diện rộng. Do đó, ở giai đoạn cận thu hoạch bà con không cần tốn thời gian phân biệt chính xác là do loại nấm nào rồi mới đi mua thuốc, mà phải sử dụng các dòng thuốc có phổ tác động rộng để diệt sạch tất cả các nhóm nấm trên

4. Điều kiện làm bệnh thối trái sầu riêng bùng phát mạnh

Mưa dầm, ẩm độ cao

Mưa dầm kéo dài là điều kiện thuận lợi nhất cho bệnh thối trái phát triển. Khi độ ẩm cao, bề mặt trái, cuống trái và tán lá lâu khô, nấm bệnh dễ xâm nhập và lan rộng.

Vườn nhiều cỏ, thoát nước kém

Vườn có nhiều cỏ trong mùa mưa thường giữ ẩm cao, nước thoát chậm và không gian dưới tán luôn ẩm thấp. Đây là điều kiện giúp nấm bệnh phát sinh, phát tán nhanh hơn.

Đặc biệt, nếu vườn thoát nước kém, bị đọng nước hoặc úng cục bộ, áp lực nấm Phytophthora sẽ tăng rất mạnh.

Cây dư đạm, mô trái mềm

Ở giai đoạn trái trưởng thành, nếu bà con vẫn bón nhiều đạm, cây dễ phát đọt non, mô cây mềm, trái yếu và khả năng chống chịu nấm bệnh giảm.

Vì vậy, khi bước vào mùa mưa và giai đoạn trái lớn, cần giảm đạm, tăng Kali để phù hợp với giai đoạn nuôi trái và tăng sức chống chịu.

Tán cây rậm, thiếu nắng, mật độ trồng dày

Tán cây rậm rạp, vườn trồng dày, thiếu ánh sáng và thông gió kém sẽ làm lá, cành và trái lâu khô sau mưa. Khi ẩm độ duy trì lâu, nấm bệnh dễ phát triển và tấn công trái.

5. Cách xử lý bệnh thối trái sầu riêng giai đoạn cận thu hoạch

Khi vườn sầu riêng đã bước vào giai đoạn cận thu hoạch và gặp mưa dầm, bà con cần triển khai ngay bộ giải pháp "vừa chặn đứng bên ngoài, vừa cô lập bên trong" như sau:

Chủ động phun phòng trước khi bệnh bùng phát

Đối với bệnh thối trái sầu riêng, đặc biệt trong mùa mưa, nguyên tắc quan trọng nhất là phòng bệnh sớm hơn trị bệnh muộn.

Bà con nên chuẩn bị sẵn ít nhất 3–4 cử thuốc trước cao điểm mưa dầm. Khi thời tiết vừa tạnh ráo, có điều kiện phun, cần triển khai ngay. Không nên đợi bệnh bùng phát rồi mới đi mua thuốc vì lúc đó nấm bệnh đã có thời gian phát triển mạnh.

Giảm đạm, tăng Kali khi trái trưởng thành

Khi sầu riêng bước vào giai đoạn trái trưởng thành, bà con cần giảm lượng đạm và chuyển sang công thức dinh dưỡng NPK có Kali cao hơn.

Kali giúp cây phù hợp hơn với giai đoạn tăng trọng lượng trái, hỗ trợ trái cứng cáp và góp phần hạn chế tình trạng mô mềm do dư đạm. Đây là nền tảng quan trọng để giảm áp lực nấm bệnh trong mùa mưa.

Bổ sung Canxi, Silic, Kali qua lá và trái

Ngoài phân gốc, bà con có thể phun bổ sung các chất giúp trái và mô cây cứng cáp hơn như:

• Kali.
• Canxi.
• Silic.
• Trung vi lượng phù hợp.

Các chất này không thay thế thuốc bệnh, nhưng giúp tăng sức chống chịu của cây và hỗ trợ làm chậm quá trình nấm bệnh xâm nhập, phát tán.

Làm sạch cỏ và hạ ẩm độ vườn

Trong mùa mưa, vườn càng ẩm thì bệnh thối trái càng dễ phát triển. Vì vậy, bà con cần làm sạch cỏ hợp lý, khơi thông mương rãnh, tạo điều kiện cho nước thoát nhanh.

Mục tiêu là giảm độ ẩm trong vườn, giúp bề mặt đất và tán cây khô nhanh hơn sau mưa.

Phun thuốc luân phiên hoạt chất

Không nên sử dụng một hoạt chất lặp lại quá nhiều lần vì có thể làm giảm hiệu quả quản lý bệnh và tăng nguy cơ kháng thuốc. Nên luân phiên các nhóm hoạt chất khác nhau, kết hợp thuốc có tác dụng phòng và trị tùy áp lực bệnh trên vườn.

6. Quy trình MKA quản lý bệnh thối trái sầu riêng cận thu hoạch

Chiến lược phun thuốc tối ưu nhất là Chủ động phun phòng định kỳ, chuẩn bị sẵn thuốc trong nhà để "vừa dứt mưa là phun ngay", tránh tình trạng bệnh nổ ra mới đi mua thuốc thì đã quá muộn.

Dưới đây là quy trình 4 cử phun luân phiên chống kháng thuốc cực kỳ hiệu quả được kiểm chứng bởi đội kỹ thuật Nông nghiệp MKA:

Bảng tóm tắt quy trình 4 cử phun luân phiên sản phẩm MKA

Cử phun	Sản phẩm	Hoạt chất	Liều lượng tham khảo	Mục tiêu
Cử 1	AzoDime MKA 240SC	Azoxystrobin 20% + Dimethomorph 20%	240ml/phuy 200L	Mở đầu quy trình, hiệu lực mạnh, phòng và trị nấm mùa mưa
Cử 2	Meta MKA 35WP + Flua MKA 50SC	Metalaxyl 35% + Fluazinam 50%	250g Meta + 100–160ml Flua/phuy 200L	Phối hợp bộ đôi, tăng hiệu quả quản lý
Cử 3	Triacy MKA 525WG	Azoxystrobin + Trifloxystrobin + Cyproconazole	150g/phuy 200L	Quản lý phổ nấm rộng 3 hoạt chất, hiệu lực chặn bệnh.
Cử 4	Flua MKA 50SC + Dime MKA 50SC	Fluazinam 50% + Dimethomorph 50%	Flua 500ml/600L nước + Dime chai 400ml/400L	Tăng lực bảo vệ khi áp lực bệnh cao

Lưu ý về khoảng cách phun: Tùy thuộc vào áp lực thời tiết và tình trạng vườn, bà con có thể giãn cách các cử từ 5, 7 đến 10 ngày/lần

Ngoài ra, trong thời gian tới bà con có thể luân phiên thêm dòng hoạt chất Cymoxanil 40% và Pyraclostrobin 20% (như sản phẩm Pyracy MKA) để tối ưu hóa hiệu quả quét nấm

7. Chi tiết từng cử phun quy trình MKA quản lý bệnh thối trái

Cử 1: AzoDime MKA 240SC

AzoDime MKA 240SC là giải pháp kết hợp giữa Azoxystrobin và Dimethomorph, phù hợp để mở đầu quy trình phòng trị thối trái sầu riêng trong mùa mưa.

Hoạt chất:

• Azoxystrobin 20%.
• Dimethomorph 20%.

Liều lượng:

• 1 chai 240ml pha 1 phuy 200L nước.

Vai trò:
Sản phẩm Azodime MKA kết hợp 2 hoạt chất hàng đầu trong quản lý nấm bệnh và đặc trị nấm phytophthora với khả năng thấm sâu, nội hấp mạnh, dạng SC mát bông mát trái giúp phòng trị nấm bệnh gây thối trái, đặc biệt khi vườn bắt đầu bước vào giai đoạn áp lực bệnh tăng.

Cử 2: Meta MKA 35WP + Flua MKA 50SC

Cử thứ hai bà con sử dụng bộ đôi Meta MKA 35WP + Flua MKA 50SC.

Hoạt chất:

• Meta MKA 35WP: Metalaxyl 35%.
• Flua MKA 50SC: Fluazinam 50%.

Liều lượng:

• Meta MKA: 1/2 gói ( tương đương 250g) cho 1 phuy 200L.
• Flua MKA: 100–160ml cho 1 phuy 200L.

Vai trò: Sự kết hợp hoàn hảo đánh mạnh vào nấm Phytophthora. Hoạt chất Fluazinam hàm lượng cao bảo vệ bề mặt cực tốt và hoạt chất Metalaxyl lưu dẫn mạnh. Bộ đôi này bổ trợ tác dụng lẫn nhau giúp tăng hiệu quả quản lý nấm bệnh trong điều kiện mưa dầm, đồng thời luân phiên hoạt chất để hạn chế kháng thuốc.

Cử 3: Triacy MKA 525WG

Triacy MKA 525WG là sản phẩm thuốc bệnh có 3 hoạt chất, phù hợp để quản lý phổ nấm rộng trên tán, lá, cành và trái.

Hoạt chất:

• Azoxystrobin 200g/l.
• Trifloxystrobin 250g/l.
• Cyproconazole 75g/l.

Liều lượng:

• 1 gói 150g pha 1 phuy 200L nước.

Vai trò:
Sản phẩm phối sẵn 3 hoạt chất thuộc các nhóm khác nhau, phổ quét cực rộng, không cần pha trộn thêm. Hỗ trợ quản lý nhiều nhóm nấm gây hại và giảm nguy cơ tái nhiễm trong mùa mưa.

Cử 4: Flua MKA 50SC + Dime MKA 50SC

Cử thứ tư bà con sử dụng bộ đôi Flua MKA 50SC + Dime MKA 50SC.

Hoạt chất:

• Flua MKA 50SC: Fluazinam 50%.
• Dime MKA 50SC: Dimethomorph 50%.

Liều lượng tham khảo:

• Flua MKA chai 500ml pha 600L nước.
• Dime MKA pha 400L nước.

Vai trò:
Cử chặn cuối cùng sát thời điểm thu hoạch, giúp bảo vệ trái kéo dài, không lo bám màu hay lem vỏ trái.

8. Lưu ý quan trọng khi xử lý thối trái cận thu hoạch

Phun phủ đều trái, cuống trái và tán trong

Khi phun thuốc, cần phủ đều các vị trí dễ phát sinh bệnh:

• Bề mặt trái.
• Gai và khe trái.
• Cuống trái.
• Chùm trái.
• Cành mang trái.
• Tán trong, nơi ẩm và thiếu sáng.

Nếu chỉ phun sơ bên ngoài tán, các vị trí khuất bên trong vẫn có thể là nơi nấm bệnh tiếp tục phát triển.

Đảm bảo thời gian cách ly

Giai đoạn cận thu hoạch cần đặc biệt lưu ý thời gian cách ly. Bà con phải đọc kỹ nhãn thuốc, dùng đúng liều, đúng hướng dẫn và tuân thủ quy định an toàn để đảm bảo chất lượng nông sản.

Loại bỏ trái bệnh nặng

Những trái đã thối nặng, có nguy cơ lây lan cao cần được loại bỏ khỏi vườn đúng cách. Không nên để trái bệnh rụng và phân hủy ngay dưới gốc vì có thể làm tăng nguồn nấm bệnh trong vườn.

Không để vườn quá rậm trong mùa mưa

Tán cây quá rậm làm tăng ẩm độ, giảm ánh sáng và khiến thuốc khó tiếp xúc đều với trái. Cần quản lý tán hợp lý để vườn thông thoáng, giúp hạn chế bệnh phát triển.

9. Câu hỏi thường gặp về bệnh thối trái sầu riêng cận thu hoạch

Bệnh thối trái sầu riêng cận thu hoạch nguy hiểm nhất ở điểm nào?

Nguy hiểm nhất là trái đã lớn, giá trị kinh tế cao nhưng lại thường gặp mưa dầm, khó phun thuốc. Nếu bệnh bùng phát, trái có thể thối, rụng hàng loạt và tiếp tục hư sau thu hoạch.

Tác nhân chính gây thối trái sầu riêng là gì?

Tác nhân chính thường là nấm Phytophthora palmivora. Ngoài ra còn có thể có Colletotrichum, Phomopsis, Fusarium, Sclerotium và một số nấm khác trong điều kiện ẩm độ cao.

Có nên đợi hết mưa mới mua thuốc trị thối trái không?

Không nên. Bà con cần chuẩn bị sẵn 3–4 cử thuốc trước cao điểm mùa mưa. Khi vừa có thời điểm tạnh ráo phù hợp, cần phun ngay để chủ động phòng bệnh.

Vườn nhiều cỏ có làm thối trái nặng hơn không?

Có. Vườn nhiều cỏ giữ ẩm cao, nước thoát chậm và tạo môi trường thuận lợi cho nấm bệnh phát triển. Trong mùa mưa cần làm cỏ hợp lý và khơi thông thoát nước.

Cận thu hoạch phun thuốc cần chú ý gì?

Cần chú ý thời gian cách ly, dùng đúng liều, đúng sản phẩm, không tự ý phối trộn và phải tuân thủ hướng dẫn trên nhãn thuốc để đảm bảo an toàn nông sản.

Kết luận

Bệnh thối trái sầu riêng giai đoạn cận thu hoạch là một trong những rủi ro lớn nhất trong mùa mưa. Đây là thời điểm trái đã có giá trị kinh tế cao nhưng lại dễ gặp mưa dầm, ẩm độ cao, khó phun thuốc và áp lực nấm bệnh tăng nhanh.

Để xử lý hiệu quả, bà con cần quản lý theo hướng tổng hợp: chủ động phun phòng sớm, chuẩn bị sẵn quy trình thuốc trước mùa mưa, giảm đạm, tăng Kali, bổ sung Canxi – Silic, làm sạch cỏ, thoát nước tốt và luân phiên hoạt chất để hạn chế kháng thuốc.

Quy trình MKA với 4 cử phun gồm AzoDime MKA 240SC, Meta MKA 35WP + Flua MKA 50SC, Triacy MKA 525WG và Flua MKA 50SC + Dime MKA 50SC là giải pháp tham khảo giúp nhà vườn chủ động hơn trong quản lý bệnh thối trái sầu riêng giai đoạn cận thu hoạch, đặc biệt trong điều kiện mưa dầm và áp lực bệnh cao.

Lưu ý: Bà con cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng nhãn, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đảm bảo thời gian cách ly và tuân thủ hướng dẫn an toàn trước khi thu hoạch.

Xem thêm: Hoạt chất trừ bệnh hàm lượng cao ít kháng thuốc